ຕາທິບ(ທິພພະຈັກຂຸ)ມີຈິງ

ຕາທິບມີຈິງ(ທິພະຈັກຂຸ)
ຕາມພຸດທະປະວັດກ່າວວ່າ “ພຣະປັນຈະວັກຄີທັງ ໕” ໄດ້ທອດຖິ້ມພຣະສະມະນະສາກະຍະມຸນີ ໜີໄປກ່ອນທີ່ພຣະອົງຈະໄດ້ຕັດສະຮູ້ແລ້ວ, ເມື່ອພຣະອົງຕັດສະຮູ້ແລ້ວກໍສະເດັດໄປໂຜດພຣະປັນຈະວັກ ຄີ ເຊິ່ງຢູ່ທີ່ປ່າອິສິປະຕະນະມະຣິກຄະທາຍະວັນ ເມື່ອງພາຣານະສີ ເຊິ່ງເປັນໄຣຍະທາງທີ່ໃກຈາກທີ່ປະ ທັບພຣະອົງທີ່ສຸດ ພຣະອົງຊົງຮູ້ໄດ້ຢ່າງໃດວ່າ ພຣະປັນຈະວັກຄີຢູ່ທີ່ປ່າອິສິປະຕະນະມະຣິກຄະທາຍະ ວັນນັ້ນ ແລະພຣະອົງກໍສະເດັດໄປໂຜດປັນຈະວັກຄີທີ່ນັ້ນໄດ້ຢ່າງຖືກທີ່ ?.

ມີພຸດທະດຳຣັດຕອບວ່າ “ດູກອນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ…ເຮົາຈຶ່ງຄິດວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງທັມເປັນຄັ້ງ ແຮກແກ່ໃຜນໍ ? ໃຜຈັກຮູ້ແຈ້ງໃນທັມນີ້ໄດ້ໂດຍໄວ ເຮົາຈຶ່ງຄິດວ່າປັນຈັກວະຄີຍະທີ່ໄດ້ອຸປັດຖາກເຮົາຜູ້ກຳ ລັງພໍ່າເພັງພຽນຢູ່ ເປັນຜູ້ມີອຸປະກາລະແກ່ເຮົາຫຼາຍ໌ ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເຮົາເພິ່ງສະແດງທັມແກ່ພວກເຂົາ ເຮົາກໍ ຮູ້ໄດ້ວ່າ ພິກຂຸປັນຈະວັກຄີຍະ ຢູ່ທີ່ປ່າອິສິປະຕະນະມະຣິກຄະທາຍະວັນ ເຂດນະຄອນພາຣານະສີ ດ້ວຍ ທິພພະຈັກຂຸທີ່ບໍຣິສຸດ ລ່ວງຈັກຂຸຂອງມະນຸດ ຄັນເຮົາຢູ່ທີ່ຕາແສງອຸຣຸເວລາພໍສົມຄວນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ອອກ ຈາຣີກໄປເມືອງພາຣານະສີ”.

ຈາກພຸດທະພົດນີ້ ໄດ້ຢັ້ງຢືນໄດ້ຈະແຈ້ງວ່າ “ທິພະຈັກຂຸ ຫຼືຕາມທິບນັ້ນມີຈິງ” ເນື່ອງຈາກໄລຍະ ທາງຈາກຕາແສງອຸຣຸເວລານິຄົມ ໄປຫາປ່າອິສິປະຕະນະມະຣິກຄະທາຍະວັນ ເຂດນະຄອນພາຣານະສີ ນັ້ນ ມີໄລຍະທາງຍາວໄກເຫຼືອເກີນ, ຫາກມາທຽບໃສ່ສະໄໝປັດຈຸບັນອາດຊິມີຄວາມງ່າຍຂຶ້ນໃນການ ຊອກຫາ ບໍ່ວ່າຈະເປັນການສື່ສານທາງການຄົມມະນາຄົມ, ການສື່ສານສາຣະສົນເທດອື່ນໆ, ແຕ່ໃນສະ ໄໝນັ້ນ ເປັນເຣື່ອງສຸດວິໄສສຳລັບຄົນທຳມະດາສາມັນ, ແມ່ນແຕ່ຄົນໃນຍຸກນີ້ການສືສານກວ້າງຂວາງ ແລະຫຼວງຫຼາຍໃຫ້ເລືອກໃຊ້ ກໍຍັງຮູ້ໄດ້ໂດຍຍາກແລ້ວ ດັ່ງທີ່ເຮົາຮູ້ນຳກັນ, ແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າກໍຮູ້ໄດ້ ໂດຍທິພະຈັກຂຸຍານ ດ່ັງທີ່ພຣະອົງໄດ້ມີພຸດທະດຳຣັດໄວ້.

ປາຣາສິສູຕຣ໌ ມູ. ມ. (໓໒໔)
ຕບ. ໑໒ : ໓໒໘ ຕທ.໑໒ : ໒໖໙

ຄວາມໝາຍຂອງກະຖິນ:

ຄວາມໝາຍ: ພິທີເຮັດບຸນທອດກະຖິນ ເປັນງານບຸນທີ່ນິຍົມເຮັດກັນຂຶ້ນປີລະຄັ້ງ ທ່ານຈຶ່ງຈັດຂຶ້ນເປັນ “ກາລະທານ” ແປວ່າ “ຖວາຍທານນີ້ຕາມກາລສມັຍ” ຄືກຳນົດກາລ ທີ່ ພຸດທະບັນຍັຕໄວ້ພຽງ ໑ ເດືອນທ້າຍຣະດູຝົນ.

ຄຳວ່າ “ກະຖິນ” ມີຄວາມໝາຍກ່ຽວຂ້ອງກັນຢູ່ຫຼາຍ ເຊິ່ງຄວາມໝາຍນັ້ນ ປາກົຕມີ ມາດ່ັງນີ້:

໑. ກະຖິນທີ່ເປັນຊື່ຂອງຂອບໄມ້: ຂອບໄມ້ແມ່ແບບສຳລັບເຮັດຈີວອນ ເຊິ່ງມີກາຣ ຮຽກກັນວ່າໄມ້ “ສະດຶງ” ກໍມີ, ເນື່ອງຈາກໃນສມັຍພຸດທະກາລ, ກາຣກະທຳຈີ ວອນໃຫ້ມີຮູບລັກສະນະຕາມພຸດທະກຳນົດ ກະທຳໄດ້ໂດຍຢາກ ຈຶ່ງຕ້ອງໄດ້ຕີແບບ ຫຼືເຮັດຂອບໄວ້ກ່ອນ, ຄືເອົາມາເຮັດຂອບໄວ້ກ່ອນ ເພື່ອເປັນອຸປະກອນສຳ ຄັນ ໃນກາຣເຮັດຜ້ານຸ່ງ ຫຼື ຜ້າຫົ່ມຊ້ອນ ທັງສາມຢ່າງ ຮຽກຣວມກັນວ່າ“ຈີວະຣັງ ໃນພາສາປາລີ ຫຼືຜ້າຈີວວອນ ໃນພາສາລາວ”, ແຕ່ຖ້າຈະຮຽກເປັນແຕ່ລະປະເພດແຍກອອກເປັນ 3 ຜືນ ຕາມພາສາລາວຮຽກວ່າ

- ຜ້າຄຸມ: ເປັນຜ້າສຳລັບຫົ່ມ ຫຼືຄຸມໂຕ ຈຶ່ງຮຽກວ່າຜ້າຄຸມ.

- ຜ້າສັງຄາຕິ ຫຼືຮຽກວ່າ “ສັງຄາຕິ” ເປັນຜ້າຫົ່ມຊ້ອນເວລາໜາວ ຫຼືຜ້າປູນອນ ຫຼືໝູນຫົວ ແຕ່ປັຈຈຸບັນນີ້ ເຮົາຈະປາກົດເຫັນພຣະສົງນຳມາພາດບ່າ ຢ່າງດຽວ ບາງສຳນັກຖືກັນໜັກຖືກັນໜາວ່າເປັນຜ້າພິເສດ.

- ຜ້າສະບົງ: ຄືຜ້ານຸ່ງ ມີຄວາມໝາຍດຽວກັບຄຳວ່າ “ຜ້າສະໂລ້ງ” ຂອງພໍ່ອອກ ນຸ່ງ.
ການກຳນົດເຮັດຜ້າກະຖິນນີ້ ທ່ານໃຫ້ກຳນົດເອົາຜ້າຜືນໃດຜືນໜຶ່ງ ໃນຈຳນວນ 3 ຜືນນີ້ ໃຫ້ເປັນຜ້າກະຖິນ, ຄືການເປັນຜ້າສຳລັບຜ້າກະຖິນ, ບໍ່ແມ່ນໝາຍເອົາຜ້າທັງຜືນ, ແຕ່ບາງສຳນັກຈະການເອົາທັງ 3 ຜືນກໍອາດຈະໄດ້ , ສຳຄັນວ່າ ເວລາຄອງຜ້າ ຫຼືຮັກສາຜ້າ ບໍ່ໃຫ້ຂາດ, ບໍ່ໃຫ້ເສັຍໄປຈົນຮອດເດືອນ 4 ນັ້ນຈະສາມາດຮັກສາຄົບທຸກຜືນບໍ່ນັ້ນເປັນເຣື່ອງ ຢາກ, ສະນັ້ນປະເພນີນິຍົມຈຶ່ງກົດນົດຜ້າສັງຄາຕິ ການເປັນຜ້າກະຖິນ.

ການທຳຜ້າໂດຍອາໄສແມ່ແບບເຊັ່ນນີ້ນັ້ນ, ວິທີການເຮັດກໍຄືເມື່ອໄດ້ແບບ ຫຼືໄມ້ສະດຶງ ທີ່ຈະມາຂຶງຜ້າແລ້ວ, ຜູ້ເຮັດ ຫຼືຄະນະສົງ ກໍຕ້ອງໄດ້ນຳເອົາຜ້ານັ້ນລົງໄປທາບກັບແມ່ແບບ ຫຼືໄມ້ຂຶງນັ້ນ ແລະ ຕັດ, ຫຍິບ, ຍ້ອມ ການເຮັດຜ້າມີຂໍ້ກຳນົດຄືໃຫ້ແລ້ວໃນວັນນັ້ນ, ດ້ວຍຄວາມສາມັກຄີຂອງສົງ ຖືເປັນກາຣຮ່ວມໃຈກັນກະທຳໃນກິດທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າສັງຄະສາ ມັຄຄີ, ແລະ ເມື່ອທຳສຳເຣັດແລ້ວ ຫຼືເມື່ອພົ້ນກຳນົດກາຣແລ້ວ ແມ່ແບບຫຼືກະຖິນນັ້ນ ກໍຈະຮື້ເກັບຮັກສາໄວ້ໃນກາຣເຮັດຜ້າເຊັ່ນນັ້ນໃນປີຕໍ່ໆໄປ, ກາຣຮືແບບໄມ້ນີ້ຮຽກວ່າ ເດາະ ສະ ນັ້ນຄຳວ່າ ກະຖິນເດາະ ຫຼື ເດາະກະຖິນ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງກາຣຮື້ໄມ້ແບບເພື່ອເກັບໄວ້ໃຊ້ໃນໂອ ກາສໜ້າ ນັ້ນເອງ.

໒. ກະຖິນເປັນຊື່ຂອງພັນໄມ້: ຕາມຄວາມໝາຍຂອງອາຈາຣຍ໌ທາງສາສນາບາງທ່ານວ່າ ຄຳວ່າ “ກິນຖິນ” ເປັນຊື່ຂອງພັນໄມ້ ທີ່ຈະນຳມາໃຊ້ເປັນໄມ້ສະດຶງ ເປັນແບບຂຶງຜ້າ ທີ່ຈະຕັດເປັນຜ້າຈີວອນນັ້ນ, ໃນສມັຍພຸດທະການ ໄມ້ຖະຖິນຄົງຈະເປັນໄມ້ຫາງ່າຍ ແລະ ເປັນເປັນໄມ້ທີ່ຕ້ອງຫ້າມຂອງທາງການສມັຍນັ້ນ, ພຣະສົງຈຶ່ງເອົາໄມ້ປະເພສນີ້ມາເຮັດໄມ້ສະດຶງ ເພື່ອຂຶງຜ້າຈີຈອນ ຄຳວ່າຜ້າກະຖິນ ກໍໄດ້ຊື່ຕາມໄມ້ທີ່ມາເຮັດນີ້.

໓. ກະຖິນເປັນຊື່ຂອງຜ້າ: ໝາຍເຖິງຜ້າທີ່ຖວາຍເປັນກະຖິນພາຍໃນກຳນົດກາຣ 1 ເດືອນ, ໂດຍເຣີ່ມຈາກແຮມ 1 ຄ່ຳ, ເດືອນ 11 ໄປົຈນເຖິງຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 12 ຜ້າທີ່ຈະຖວາຍນັ້ນຈະເປັນຜ້າໃໝ່ ຫຼືຜ້າທຽມໃໝ່(ຄຳວ່າຜ້າທຽມໃໝ່ ໝາຍວ່າຜ້າທີ່ເກັບຮັກສາໄວ້ມາຫຼາຍປີແລ້ວ, ຫຼືຜ້າເກ່ົາທີ່ເອົາມາຊັກຟອກໃຫ້ສະອາດແລ້ວ ນຳເອົາມາຍ້ອມໃຫ້ເປັນສີໃໝ່) ຜ້າເກົ່າ ຫຼືຜ້າບັງສະກຸນ(ຄືຜ້າທີ່ເຂົາຖີິ້ມແລ້ວ ແລະ ເປັນຜ້າທີ່ເປື້ນດ້ວຍຝຸ່ນ) ຫຼືຜ້າທີ່ຕົກ ຕາມຮ້ານ(ຄືຜ້າທີ່ເຂົາຂາຍໃນທ້ອງຕລາດ)ກໍໄດ້, ສ່ວນຜູ້ຖວາຍຈະເປັນຣືຫັດກໍໄດ້, ເປັນ ພຣະພິກຂຸ-ສາມະເນນກໍໄດ້ ແລ້ວນຳເອົາມາຖວາຍແກ່ສົງ ກໍເປັນອັນວ່າໃຊ້ໄດ້, ສິ່ງສຳຄັນການຖວາຍຜ້າມະຫາກະຖິນນີ້ ບໍ່ໄດ້ກົດນົດອາຍຸ ແລະ ຖານະຂອງຜູ້ຖວາຍກະຖິນ.

໔. ກະຖິນເປັນຊື່ຂອງທານປະເພດສັງຄະທານ: ກະຖິນ ຕາມພຸດທະບັນຍັຕແລ້ວ ຈັດເປັນສັງຄະທານປະເພສໜຶ່ງທີ່ສຳຄັນ, ເນື່ອງຈາກວ່າ ການທານກະຖິນນັ້ນ ຕ້ອງຖວາຍໃຫ້ແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ ທີ່ສາມາດຮ່ວມສັງຄະກັມກັນໄດ້ ຄື:

ກ. ຈຳພັນສາຢູ່ວັດນັ້ນໆ ຄົບໄຕຣມາສ 3 ເດືອນ.

ຂ. ບໍ່ຕ້ອງສັງຄາທິເສດ.

ຄ. ພຣະພິກຂຸຈຳພັນສາຄົບ 3 ເດືອນ, ບໍ່ໃຫ້ຕ່ຳກວ່າ 5 ອົງ, ຕ່ຳກວ່າ 5 ພຣະວິນັຍບໍ່ອະນຸຍາຕ.

ງ. ເວລາຖວາຍຕ້ອງໃຫ້ພຣະສົງທີ່ຈຳພັນສາຢູ່ວັດນັ້ນ ຕ້ອງມີໜ້າໃນກາຣຖວາຍກະຖິນທຸກອົງ, ເວັ້ນເສັຍແຕ່ວ່າພຣະພິກຂຸສົງອົງໃດອອກມີທຸຣະອອກຈາກວັດໄປ ແລະ ປະຣະນາແກ່າຄະນະສົງ ໄວ້ວ່າຈະບໍ່ມາຮັບກະຖິນອີກ, ຄືອອກໄປເລີຍຈົນພົ້ນເຂດກະຖິນ, ຈຶ່ງກັບມາໄດ້.

໕. ກະຖິນເປັນຊື່ຂອງບຸນກິຣິຍາວັຕຖຸ ຄືກາຣທຳບຸນປະເພດໜຶ່ງ ທີ່ກຳນົດເອົາ ວັຕຖຸເປັນຊືຮຽກ.

ການຖວາຍຜ້າກະຖິນເປັນທານແກ່ຄະນະສົງ ຜູ້ຈຳພັນສາຢູ່ໃນວັດໃນວັດໜຶ່ງ, ຫຼືສຳນັກໃດສຳນັກໜຶ່ງ ຈຸດສົງ ແລະ ເປົ້າໝາຍຂອງຜູ້ຖວາຍນອກຈາກຄຳນຶ່ງເຖິງມະຫາກຸສົນອັກຈັກເກີດແກ່ຜູ້ເຮັດແລ້ວ, ຍັງເພື່ອສົງເຄາະ ອະນຸເຄາະແກ້ທ່ານຜູ້ປະພຶດດີປະຕິບັດຊອບ ໃຫ້ມີຜ້ານຸ່ງ ຫຼືຜ້າຫົ່ມໃໝ່, ຈະໄດໃຫ່ຜັດປ່ຽນຂອງເກົ່າທີ່ຈະຂາດ ຫຼືຊຳຣຸດຊຸດໂຊມ.

ການທຳບຸນຜ້າຖະຖິນ ຫຼືຮຽກວ່າບຸນທອດກະຖິນ ຄື ທອດເພື່ອວາງຜ້າລົງໄປແລ້ວກ່າວຄຳຖວາຍໃນທ່າມກາງສົງ ຮຽກໄດ້ວ່າ ເປັນສັງຄະທານຢ່າງໜຶ່ງ, ເປັນກາຣຖວາຍໃຫ້ແກ່ຄະນະສົງເປັນໃຫຍ່ໃນການຕັດສິນວ່າ ເມື່ອອະຕິເລກະລາບເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຄະນະສົງ ຈະແຕ່ງຕັ້ງ ພຣະສົງອົງໜຶ່ງແຈກພັຕ ຕາມພຣະທັມມະວິໄນ, ເຊິ່ງຮຽກວ່າ “ອະປະໂລກະນາກັມ ຫຼືອຸປະໂລກກະຖິນ” ນັ້ນເອງ ວິທີນີ້ຈະຮຽກວ່າເປັນຫຼັກປະຊາທິປະໄຕຣ ໃນທາງພຣະພຸທທະສາສນາໄດ້ວາງຮາກຖານໄວ້ ເພື່ອກຳຈັດຂໍຂັດແຍ້ງທາງພຣະທັມວິນັຍທີ່ອາດ ຈະເກີດຂຶ້ນຕໍ່ຄະນະສົງ(ໝູ່ຄະນະ)ໃນພາຍພາກໜ້າ ຫຼືຫຼັກວິທີກາຣຢູ່ຮ່ວມກັນໂດສັຍຕິ ຂອງ ຄົນຈຳນວນຫຼາຍນັ້ນເອງ.

ທີ່ຮຽກວ່າ ການທອດກະຖິນ ກໍເພາະວ່າບໍ່ໄດ້ປະເຄນເລີຍ ເພາະເມື່ອເຈົ້າພາບຫຼັງຈາກກ່າວຄຳຖວາຍແລ້ວ ຕ້ອງນຳເອົາຜ້າອົງກະຖິນນັ້ນລົງທ່າມກາງສົງ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍປ່ອຍໃຫ້ຄະນະສົງຈັດກາຣກັນເອງຕາມພຣະທັມມະວິນັຍທີ່ກຳນົດ, ວິທີນີ້ໝາຍວ່າ ຍາກໂຍມ ຜູ້ເປັນເຈົ້າສັດທາກໍຕາມ, ພຣະພິກຂຸອົງໃດອົງໜຶ່ງກໍຕາມ ບໍ່ມີສິດທີຈັດກາຣ ອະຕິເລກ ກະລາບທີ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນໂດຍລຳພັງຕົນຜູ້ດຽວ, ຫາກເປັນໄປຕາມມະຕິຂອງຄະນະສົງ, ການທີ່ ຮຽກວ່າກາລະທານັ້ນ ກໍເພາະວ່າໃນປີໜຶ່ງທານໄດ້ຄັ້ງດຽວ ແລະ ວັດດຽວກໍມີສິດທີ່ຈະຮັບກະ ຖິນໄດ້ພຽງກອງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າທານໄດ້ທານໄດ້ຄັ້ງດຽວ ເນື່ອງຈາກວ່າ ກຳນົດໃຫ້ທຽນ ພຽງເດືອນໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ ຕາມທີ່ກຳນົດແລ້ວ, ຫາກມີກາຣທານຂຶ້ນກ່ອນໜ້ານີ້ພຽງ 1 ວັນ ຫຼືທານກາຍວັນກຳນົດໄປແລ້ວພຽງໜຶ່ງວັນ ບໍ່ນັບວ່າເປັນຜ້າກະຖິນ, ຈະຮຽກຊື່ໄປຕ່າງໆກັນດ່ັງນີ້, ຖ້າຖວາຍກ່ອນພັນສາ ຫຼືກາລພັນສາ ມັກຈະຮຽກວ່າຜ້າຈຳນຳພັນສາ, ຫາກຖວາຍໃນ ຂຶ້ນ 8 ຄ່ຳ, ຈົນເຖິງ ຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳເດືອນ 11 ໃຫ້ຮຽກວ່າຜ້າຈີວອນ, ຖ້າຖວາຍກາຍກຳນົດການຖະຖິນໄປໃຫ້ຮຽກວ່າ ຜ້າປ່າ, ຫຼືຖວານອັຕຖະ ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ.

໖. ກະຖິນ ເປັນຊື່ຂອງສັງຄະກັມ: ຄືກິດຈະກັມຂອງຂອງສົງກໍຈະມີກາຣສູຕ ປະ ກາດຂໍຮັບຄວາມເຫັນຊອບຈາກທີ່ປະຊຸມສົງ ໃນການມແບກະຖິນໃຫ້ແກ່ພຮະພິກຂຸສົງອົງໃດອົງໜຶ່ງ ເມື່ອກະທຳກະຖິນສະເຣັດແລ້ວດ້ວຍຄວາມຮ່ວມມື ຂອງພຮະພິກຂຸທັງຫຼາຍກໍຈະໄດ້ເປັນໂອກາດ ໃຫ້ໄດ້ຊ່ວຍກັນກະທຳຈີວອນ ໄດ້ອີກ 4 ເດືອນ, ທັງນີ້ເພາະໃນສມັຍພຸດ ທະກາລກາຣຫາຜ້າ ມາກະທຳເປັນຈີວອນຫາໄດ້ໂດຍຢາກ ສະນັ້ນພຣະພຸດທະອົງຈຶ່ງບໍ່ຊົງໃຫ້ສະສົມ(ເກັບມ້ຽນ)ໄວ້ເກີນ 10 ວັນ, ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຊ່ວຍກັນໄດ້ທຳສັງຄະກັມເຣື່ອງຄະຖິນແລ້ວອະນຸຍາຕໃຫ້ສະແຫວງຫາຜ້າ ແລະ ເກັບມ້ຽນໄວ້ເພື່ອກະທຳເປັນຈີວອນ ໄດ້ຈົນຕລອດ ຣະດູໜາວ ຄືຈົນເຖິງວັນ 15 ຄ່ຳເດືອນ 4.

ຈາກຄວາມໝາຍຂ້າງຕົ້ນຈະເຫັນວ່າ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ 4 ປະກາຣ ເມື່ອສົງກະທຳສັງຄະກັມເຣື່ອງກະຖິນສຳເຣັດແລ້ວ ແລະ ປະຊຸມກັນອະນຸໂມທະນາກະຖິນ ຄືສະແດງຄວາມພໍໃຈ ວ່າໄດ້ກຣານກະຖິນສຳເຣັດແລ້ວ ກໍເປັນອັນສຳເຣັດພິທີ ຄຳວ່າກະຖິນຄືການປູຜ້າລົງທັບໄປກັບຂອບໄມ້ແມ່ແບບເພື່ອຕັດຫຍິບ ຍ້ອມ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຜ້າຈີວອນຜືນໃດຜືນໜຶ່ງ ຍັງມີຄຳອີກຄຳໜຶ່ງເຮົາໄດ້ຍິນກັນກ່ອນຈະມີກາຣເຮັດບຸນກະຖິນ ຄື ການຈ່ອງກະຖິນ ໝາຍເຖິງກາຣສະແດງ ຄວາມຈຳນົງ ຫຼືເຈຕຈຳນົງທີ່ເປັນລາຍລັກອັກສອນ ຫຼືດ້ວຍວາຈາຕໍ່ທາງວັດວ່າ ຈະນຳກະຖິນມາທອດຖວາຍໃນອາວາດນີ້ ສະນັ້ນ, ກ່ອນຈະຖອດກະຖິນນັ້ນ ຈຶ່ງມີປະເພນີກາຣຈ່ອງກະຖິນ, ການຈ່ອງກະຖິນຕ້ອງຂຽນໃບຈ່ອງກະຖິນມາຕິດ ບາງຄັ້ງເພີ່ນກໍຮຽກວ່າປັກຖະຖິນ (ມີຄຳປັກກະຖິນຈະຮ່າງເປັນແບບໄວ້ໃນທ້າຍໜັງສືນີ້).

ການຈ່ອງກະຖິນ ຫຼືປັກກະຖິນຕ້ອງເຮັດເປັນເຈັ້ຍຫຼືວັດສະດຸທີ່ໃຊ້ແທນເຈັ້ຍ ແລະ ຂຽນຄຳປັກກະຖິນລົງໄປ ແລ້ວນຳໄປຕິດປະກາດໄປໄວ້ໃນສິມ, ຫໍແຈກ, ຫຼືກຸດຕິເຈົ້າອະທິ ກາຣວັດ ຫຼືທີ່ໃດກໍໄດ້, ແຕ່ຕ້ອງໃຫ້ພຣະສົງ-ສາມະເນນໃນວັດນັ້ນ ຫຼືຍາຕໂຍມທີ່ມາໃນວັດເຫັນ ຈຸດປະສົງກໍມີ 2 ປະການດ່ັງນີ້ ຄື

໑. ເພື່ອເຕືອນໃຫ້ພຣະພິກຂຸສົງໃນວັດນັ້ນຮູ້ວ່າມີກະຖິນຈະມາທອດຖວາຍໃນວັດນີ້ ຈະໄດ້ກຽມຕົວຕ້ອນຮັບ.

໒. ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ່ຍາດໂຍມຄົນອື່ນມາປັກກະຖິນທັບຊ້ອນກັນ, ເພາະມີຂໍ້ບັນຍັດວ່າວັດໜຶ່ງໆ ທອດ ແລະ ຮັບກະຖິນໄດ້ພຽງກອງດຽວເທົ່ານັ້ນ.

ເມື່ອໃກ້ອອກພັນສາ ຫຼືອອກພັນສາແລ້ວ ເຈົ້າພາຍຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າມາຍັງວັດ ເພື່ອຕົກລົງ ກຳນົດວັນທອດຜ້າມະຫາກະຖິນ ໃຫ້ເລືອກເອົາວັນໃດກໍໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງໃຫ້ຢູ່ໃນເຂຕກະຖິນຄື ແຮມ 1 ຄ່ຳ ຫາ ຂຶ້ນ(ເພັງ) 15 ຄ່ຳ, (ທີ່ເຮົາໃຫ້ສັງເກຕງ່າຍໆກໍຄື ວັນຊ່ວງເຮືອປາກເຊ ຫຼືວຽງຈັນເປັນຕົ້ນໄປຈົນຈົນຮອດ ວັນຕັກບາຕງານບຸນນະມັດສະການພຣະທາຕຫຼວງ ແມ່ນ ສິ້ນສຸດ ກຳນົດທອດກະຖິນ).
ໃນປັຈຈຸບັນ ມີສັດທາຍາຕໂຍມທັງພຣະສົງ ແລະ ຄະຣືຫັດຖວາຍຜ້າມະຫາກະຖິນຫຼາຍຂຶ້ນ ບໍ່ວ່າແຕ່ອາຍຸຫຼາຍອາຍຸນ້ອຍ, ລ້ວນແຕ່ມີສັດທາຫຼວງຫຼາຍ, ເພາະກາຣເຮັດກະ ຖິນໃນສມັຍປັຈຈຸບັນ ມີຄວາມສະດວກສະບາຍຂຶ້ນ ເພາະປັຈຈັບຄືເງິນ ຍາຕໂຍມຫາໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ, ຍາຕໂຍມມີສັດທາແກ່ກ້າຂຶ້ນ, ຜ້າທີ່ຈະນຳມາເຮັດຜ້າກະຖິນນັ້ນ ກໍຫາງ່າຍຂຶ້ນ, ກາຣທີ່ຈະເຮັດຜ້າກະຖິນດ້ວຍກາຣທີ່ເອົາໄມ້ມາເຮັດເປັນແບບ ໄມ້ສະດຶງຂຶງຜ້າແລ້ວຕັດ ຫຍິບຍ້ອມໃນມື້ໜຶ່ງວັນດຽວນັ້ນບໍ່ມີແລ້ວ, ວິທີກາຣແບບນັ້ນໄດ້ຍົກເລີກໄປຕັ້ງນານແລ້ວ ກາຣເຮັດບຸນກະຖິນຂອງຊາວພຸດທົ່ວໄປ ບໍ່ສະເພາະແຕ່ລາວ ຊາວພຸດຕ່າງປະເທດກໍຍົກເລີກແລ້ວ, ກາຣເຮັດບຸນກະຖິນໃນປັຈຈຸບັນນີ້ຍັງຄົງໄວ້ແຕ່ຊື່, ປະເພນີ, ວິທີກັມອັນສຳຄັນໄວ້ ບໍ່ຕ້ອງໃສ່ຂອບໄມ້ສະດຶງ, ເພາະດຽວນີ້ຄົນເຮົາເກັ່ງຂຶ້ນ ການຫັດຖະກັມເກັ່ງຂຶ້ນ ທີ່ສຳຄັນເຂົາມີຂາຍຕາມທ້ອງຕລາດ.

ບໍ່ເໝືອນສະໄໝພໍ່ແມ່ເຮົາ ກາຣທີ່ວ່າເຮັດກະຖິນຍາກນັ້ນ, ແມ່ນວ່າເພີ່ນຕ້ອງໄດ້ຮີບ ໂຮມເງິນ, ຄຳ, ຜ້າ, ແລະ ບໍຣິວານອື່ນໆເປັນປີ ບາງຄົນກຽມເຮັດບຸນກະຖິນຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ

ກະຖິນໝາຍເຖິງ

ກະ໗ິນະທານ : ການທອດກະຖິນ, ການຖວາຍຜ້າກະ໗ິນ ຄືການທີ່ຄະຣືຫັດຜູ້ມີສັດທາ ຫຼືແມ່ນແຕ່ພິກຂຸສາມະເນນ ນຳຜ້າກະ໗ິນໄປຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸສົງຜູ້ຈຳພັນສາແລ້ວ ໃນວັດໃດວັດໜຶ່ງ ເພື່ອທຳເປັນຜ້າກະຖິນ ຮຽກ ສາມັນວ່າ ທອດກະ໗ິນ.

- ເຫດທີ່ຮຽກວ່າ "ການທອດກະ໗ິນ" ເນື່ອງຈາກຜູ້ຖວາຍກະ໗ິນນັ້ນ ເມື່ອກ່າວຄຳຖວາຍຜ້າກະ໗ິນເສັດແລ້ວ ຕ້ອງໄດ້ເອົາຜ້າກະ໗ິນ ນັ້ນ ໄປວາງໄວ້ທ່າມກາງສົງບໍ່ໄດ້ປະເຄນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ທອດ" ແທນຄຳວ່າ "ຖວາຍ" ບາງຄັ້ງກໍວ່າ "ທອດຖວາຍ" ກໍມີ ກໍເນື່ອງ ດ້ວຍປັດຈຸບັນ ມີການນິຍົມຖວາຍປັດໄຈ ອື່ນໆອີ່ນເປັນຕົ້ນແມ່ນ ຜ້າໄກຈີວອນວອນສຳລັບ ພຣະພິກຂຸສົງ-ສາມະເນນ ເຄື່ອງຂອງຕ່າງຮຽກວ່າ ກອງກະ໗ິນ ປັດໄຈທັງໝົດທີ່ຮ່ວມລົງໃນການທອດກະ໗ິນຮຽກວ່າ ບໍຣິຂານກະຖິນ

- ນອກຈາກຜ້າກະ໗ິນແລ້ວ "ຜ້າປ່າ, ຜ້າຈີວອນ" ກໍຮຽກວ່າທອດຖວາຍເຊັ່ນກັນ.

ຄວາມເປັນມາຂອງບຸນທອດຜ້າກະຖິນ

    

 

ການທອດກະຖິນທອດໄດ້ພຽງແຕ່ປີລະ ໑ ຄັ້ງເທົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຈັດໃຫ້ເປັນກາລະທານ ໝາຍຄວາມວ່າ “ການຖວາຍທານຕາມກາລະສະໄໝ”

ຄຳວ່າ ພິທີການທອດກະຖິນໝາຍຄວາມວ່າ “ທຳວິທີການຂອງຜູ້ທີ່ມີສັດທາ ເຮັດຜ້າກະຖິນນັ້ນນຳໄປທອດໄວ້ ຫຼືວາງໄວ້ຖ່າມກາງສົງ” ເຈົ້າພາບບໍ່ໄດ້ຍົກຜ້າກະຖິນນັ້ນປະເຄນໃຫ້ພຣະພິກຂຸ.

ຄຳວ່າ “ກະຖິນ” ເປັນຊື່ຂອງຂອບໄມ້ທີ່ຈະເອົາມາຂຶງເພື່ອເຮັດຈີວອນໃຫ້ໄດ້ຂະໜາດ ຮຽກຕາມຄວາມເດີມວ່າ “ໄມ້ສະດຶງ” ເນື່ອງຈາກການເຮັດຜ້າຈີວອນໃນສະໄໝພຸດທະການພຣະສົງໄດ້ເຮັດກັນເອງ ເພື່ອໃຫ້ງ່າຍຕໍ່ສະພາບຄວາມເປັນຢູ່ຂອງພຣະສົງທີ່ຢູ່ໂດຍປາສະຈາກພັນທະນາການຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ຕ້ອງໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມພຣະວິໄນດ້ວຍ ພຣະສົງກໍຕ້ອງກະຂະໜາດຂອງຜ້າຈີວອນ ທີ່ຕ້ອງການກ່ອນດ້ວຍການເອົາໄມ້ “ກະຖິນ” ເຊິ່ງເປັນໄມ້ທີ່ບໍ່ຕ້ອງຫ້າມມາຕັດກະໄວ້ດີແລ້ວ ຈຶ່ງເອົາຜ້າທີ່ຫາມາໄດ້ຈາກທີ່ຕ່າງໆ ມາແປະ ແລະຫຍິບຕໍ່ກັນໄປຈົນ ໄດ້ຕາມຖະໜາດນັ້ນ ວິທີຕັດກະແລະຫຍິບທັງໝົດ ທ່ານຮຽກວ່າ “ການທຳຜ້າກະຖິນ” ການທຳຜ້າກະຖິນນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງການພຣະສົງຕັ້ງແຕ່ ໕ ອົງຂຶ້ນໄປຕຳກວ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້, ດ້ວຍເຫດວ່າມີພິທີການເຮັດຜ້າກະຖິນນັ້ນ ເປັນດັ່ງ ນີ້ ຄືວ່າ “ພຣະພິກຂຸ ໔ ອົງ ທຳໜ້າທີ່ຂຶງຜ້າຢູ່ ໔ ແຈຂອງໄມ້ສະດຶງອົງລະແຈ ອີກອົງໜຶ່ງທີໜ້າທີ່ຫຍິບຜ້າ.

ຄຳວ່າ ການເຮັດຜ້າກະຖິນ ກໍຄືກຳນົດເອົາຜ້າຈີວອນຜືນໃດຝືນໜຶ່ງ “ຜ້າຈີວອນແມ່ນຫຍັງ ?” ຜ້າຈີ ວອນນັ້ນເຮົາຮຽກເອົາຜ້າ “ທັງໝົດທີ່ເປັນປັດໄຈສຳຄັນຂອງພຣະພິກຂຸ” ຈີວອນໃນຄວາມໝາຍຂອງຜ້າ ກໍຄືໃນ ຮຽກຜ້ານຸ່ງຫົ່ມຂອງພຣະພິກຂຸທັງໝົດ ເຊິ່ງຮຽກຕາມພາສາປາລີວ່າ “ຜ້າໄຕຣ” ຫາກຮຽກຕາມຜາສາລາວວ່າ “ຜາໄກຼ” ຄຳວ່າ “ຜ້າໄກຼ ຫຼືຜ້າໄຕຣ” ກໍຕາມລ້ວນແຕ່ແປວ່າ “ຜ້າ ໓ ຜືນ” ໃນຜ້າສາມຜືນນັ້ນມີຄື “ສັງຄາຕິ, ອຸຕຕະຣະສັງຄັງ, ອັນຕະຣະວະສັງສະກັງ” ເມື່ອຮຽກຕາມພາສາລາວຮຽກວ່າ “ຜ້າສັງຄາ, ຜ້າຄຸມ ແລະຜ້າສະບົງ” ການເຮັດກະຖິນນັ້ນທ່ານໃຫ້ເຮັດຜືນໃດຜືນໜຶ່ງໃນ ໓ ຜືນກໍໄດ້ ຫຼືເຮັດທັງສາມຜືນກໍໄດ້ ທັງນີ້ແມ່ນອີງອາໄສ ເວລາ ແລະວັດຖຸພໍ, ແຕ່ເວລາອະທິຖານ ການ ແລະຄອງກະຖິນນັ້ນ ໃຫ້ກຳນົດເອົາສະເພາະຜ້າຜືນໃດ ຜືນໜຶ່ງໃນ ໓ ຜືນ ທັງນີ້ແມ່ນເພື່ອປະໂຫຍດໃນການຖືຄອງກະຖິນ ແລະນອກຈາກນັ້ນເປັນພຽງແຕ່ຜ້າປະກອບ ຮຽກວ່າ “ປະຣິຂະຣະໂຈຣັນຈະ” ຄືຜ້າບໍຣິຂານ ທີ່ໃຊ້ປະກອບໃນຜ້າໄກຼ, ຫາກມີຜ້ານອກຈາກໄກຼທີ່ເປັນອົງກະ ຖິນແລ້ວ ໃຫ້ຮຽກວ່າ “ຜ້າບໍຣິວານກະຖິນ” ວັດຖຸເຄື່ອງທານໃນກອງກະ ຖິນ ຈະເປັນຫຍັງກໍຕາມນັບແຕ່ຕຽງ ເສື່ອ ສາດ ໝອນ ມຸ່ງໃຫ້ຮຽກວ່າ ບໍຣິວານກະຖິນ ຫຼືເຄື່ອງກອງກະຖິນ, ຄວາມສຳຄັນກໍເດັ່ນໄປໃນການໃຊ້ສອຍ ຕາມໜ້າທີ່ຂອງສິ່ງຂອງນັ້ນໆໄປ, ຄຳວ່າ “ຜ້າຈີວອນ” ໃນຄວາມໝາຍຂອງພິທີກັມນັ້ນຄື ຊື່ຂອງພິທີເຮັດບຸນປະ ເພດໜຶ່ງ ເຊິ່ງມີພຣະບໍຣົມມະພຸດທານຸຍາດ ໃຫ້ທາຍົກທາຍິກາຜູ້ປັກກະຖິນໄວ້ແລ້ວ ຫຼືຜູ້ມີສັດທາຈະຖອດຜ້າ ກະຖິນ ແຕ່ມີຄວາມຈຳເປັນຢ້ານຢູ່ບໍ່ທັນຈົນຮອດການກະຖິນໄດ້ທອດຖວາຍກ່ອນອອກພັນສາ ໗ ວັນ, ນັບແຕ່ ອອກໃໝ່ ໘ ຄ່ຳ, ຈົນຮອດເພັງ ໑໕ ຄ່ຳ ແຕ່ໃຫ້ຮຽກວ່າ “ທອດຖວາຍຜ້າຈີວອນ” ວິທີທຳກໍຕ້ອງທຳແບບກະຖິນ ຄືມີການອຸປະໂຫລກຜ້ານັ້ນ ການອະນຸຍາດນັ້ນຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ຄື:

໑. ຄົນປ່ວຍໄຂ້ ຄົນຊະຣາການ ມີຄວາມວິຕົກກັງວົນຕົນວ່າ ຈະຢູ່ບໍ່ຮອດວັນທອດກະຖິນຈຶ່ງຂໍທອດ ກ່ອນກໍຊົງອະນຸຍາດ.

໒. ຂ້າຣັດຖະການ ທະຫານ ຕຳຫຼວດ ຊຶ່ງມີໜ້າທີ່ປົກປ້ອງປະເທດຊາດບ້ານເມືອງ ຫາກຖືກໃຫ້ຍ້າຍ ໄປຈຳການ ຫຼືໄປສູ້ຮົບຈັບເສີກ ຢ້ານວ່າກັບມາບໍ່ທັນວັນທອດກະຖິນ ກໍຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ຖວາຍກ່ອນ.

ການຖວາຍຜ້າຈີວອນ ທ່ານຮຽກວ່າຜ້າກ່ອນກະຖິນ ປັດຈຸບັນຍັງມີການເຮັດຢູ່ເຂດສີພັນດອນ.
(ແກ້ຂໍ້ສົງໄສ ວິນິດໄສຕາມຂໍ້ຊົງອະນຸຍາດທັງສອງປະການຂ້າງຕົ້ນນີ້ບໍ່ຮູ້ ຈຶ່ງມີຄວາມເຊື່ອຈົນເຂົ້າກະ ດູກດຳຂອງຄົນບາງກຸ່ມວ່າ “ຍັງບໍ່ທັນເຖົ້າຫ້າມເຮັດກະຖິນ” ຖາມເຂົາວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ໃຫ້ເຮັດ “ກໍໄດ້ຄຳ ຕອບແບບໜ້າສົງສານວ່າ “ຢ້ານຕາຍໄປຮັບກອງບຸນ” ການເຊື່ອແບບນີ້ ຖືວ່າເປັນການຕັດຮອນກຳລັງສັດທາ ໃນຜູ້ມີສັດທາ, ການຕັດກຳລັງທາງສາສະໜາ, ເປັນການປະໝາດໃນຊີວິດ ແລະເປັນການຊີ້ທາງບາບ ຜູ້ແນະນຳ ແລະຜູ້ເຊື່ອຕາມຍ່ອມໄດ້ອະທິກັມທັງນັ້ນ).

ການເຮັດຜ້າກະຖິນ ໃນລັກສະນະນະເຊັ່ນນີ້ ຄືນັບແຕ່ຕັດ, ຫຍິບ, ຍ້ອມ ໃຫ້ສຳເຣັດລົງໃນວັນດຽວນັ້ນ ແມ່ນມີເປົ້າໝາຍໃຫ້ສົງພ້ອມພຽງກັນດ້ວຍຄວາມສາມັກຄີ ຮ່ວມໃຈກັນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃນວັນນັ້ນ ແລະໃຫ້ສຳ ເລັດລົງໃນວັນນັ້ນ ຜ້າກະຖິນທ່ານຈຶ່ງຈັດເປັນ “ມະຫາສາມັກຄີອີກທາງໜຶ່ງ” ຮຽກວ່າ “ສັງຄະສາມັກຄີ” ການ ທອດຖວາຍຜ້າກະຖິນຈຶ່ງຈັດເຂົ້າໃນປະເພດ “ສັງຄະທານ”, ສຳລັບໄມ້ສະດຶງ ທີ່ເປັນແມ່ແບບຂອງການຕັດຜ້າ ຈີວອນນັ້ນ ໃຫ້ເກັບມ້ຽນໄວ້ໃຊ້ໃນປີຕໍ່ໄປ ແຕ່ການເກັບຮຽກສາຈົນໃຫ້ເປັນຮູບຮ່າງໄວ້ນັ້ນແມ່ນໃຫ້ເກັບໄວ້ຈົນຮອດ ເດືອນ ໔ ເພັງແລ້ວຈຶ່ງທຳການຮື້ຖອນ ວິທີນີ້ຈຶ່ງຮຽກວ່າ “ເດາະ” ສະນັ້ນຄຳວ່າ “ກະຖິນເດາະ ຫຼືເດາະກະຖິນ” ໝາຍເຖິງການຮື້ໄມ້ແບບ ເພື່ອເກັບໄວ້ໃຊ້ໃນໂອກາດໜ້າ.

ກະຖິນນັ້ນເປັນຊື່ຂອງຜ້າ ແລະຕ້ອງເຮັດໃນເຂດທີ່ຊົງກຳນົດເວລາ ເຮັດກ່ອນຫຼືຫຼັງເຂດກຳນົດ ບໍ່ຖືວ່າ “ຜ້າກະຖິນ” ການທອດຖວາຍຜ້າກະຖິນກຳນົດໃຫ້ເຮັດພຽງ ໑ ເດືອນເທົ່ານັ້ນ ຄື ແຮມ ໑ ຄ່ຳເດືອນ ໑໑ ຈົນຮອດຂຶ້ນ ໑໒ ຄ່ຳ ເດືອນ ໑໒ ທີ່ເມືອງລາວໃນຈຳກັນງ່າຍໆ ຄື ນັບແຕ່ມືຊ່ວງເຮືອປາກເຊ ຫຼືຊ່ວງເຮືອວຽງຈັນ ໄປຈົນຮອດວັນບຸນທາດຫຼວງວັນສຸດທ້າຍ ນອກນັ້ນເລີຍເຂດກະຖິນ, ຜ້າທີ່ນຳເອົາເຮັດຜ້າກະຖິນໄດ້ຊົງມີອະນຸຍາດດັ່ງນີ້:

໑. ຜ້າໃໝ່ (ຄືຜ້າໃໝ່ໆຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຕັດ, ຍ້ອມ ແລະຫາມາໃໝ່ໆ).

໒. ຜ້າທຽມໃໝ່ (ຄືຜ້າທີ່ທີ່ຮັກສາໄວ້ນານແລ້ວທີ່ຍັງບໍ່ທັນໃຊ້, ຜ້າໃຊ້ແລ້ວທັງເກົ່າດ້ວຍ ແຕ່ນຳມາຊັກ ຟອກຍ້ອມໃໝ່).

໓. ຜ້າບັງສະກຸນ (ຄືຜ້າທີ່ເຂົາຖິ້ມແລ້ວ, ຜ້າເປື້ອນດ້ວຍຝຸ່ນ, ຜ້າຫໍ່ສົບ ໄດ້ມາແລ້ວເອົາມາຊັກຟອກ ແລະ ຍ້ອມ).

໔. ຜ້າຕົກຕາມຮ້ານ (ໝາຍເອົາຜ້າທີ່ເຂົາຂາຍໃນຕລາດ ມີລັກສະນະ ໒ ແບບ ຄື ຜ້າທີ່ຕັດຫຍິບສຳເຣັດ ຮູບແລ້ວ, ແລະຜ້າທີ່ຍັງບໍ່ທັນຕັດສຳເຣັດຮູບ). 

ຜູ້ທີ່ຈະຖວາຍຜ້າກະຖິນ ຫຼືຜູ້ທີ່ເຮົາຮຽກວ່າ “ເຈົ້າພາບກະຖິນນັ້ນ” ບໍ່ມີກຳນົດວ່າເປັນໃຜ ? ບໍ່ກຳນົດອາ ຍຸ ໄດ້ແກ່ນັບຕັ້ງແຕ່ຜູ້ໃຫຍ່ຮອດເດັກນ້ອຍທີ່ຮູ້ຄວາມແລ້ວ, ບໍ່ກຳນົດຖານະທາງຊົນຊັ້ນ ນັບຕັ້ງແຕ່ຄົນທຸກ, ເສັຍອົງຄະສາງ ຄົນຮັ່ງມີສີສຸກ ເສດຖີມີຮັ່ງ ຈົນຮອດຜູ້ນຳຂັ້ນສູງ ສະໄໝບູຮານຄືຮອດພະຍາຣາຊາ ແລະພຣະພິຂຸສົງ ແລະສາມະເນນເອງກໍເປັນເຈົ້າສັດທາຖວາຍໄດ້.

ກະຖິນເປັນບຸນກິຣິຍາວັດຖຸ ໝາຍຄວາມວ່າການຖວາຍຜ້າກະຖິນະທານ ແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ຈຳພັນສາ ການຖ້ວນໄຕຣມາດຄົບ ໓ ເດືອນ ເພື່ອສົງເຄາະ, ອະນຸເຄາະ ຜູ້ປະພຶດດີ ປະຕິບັດຊອບໃຫ້ມີຜ້ານຸ່ງຫົ່ມໃໝ່ ຈະໄດ້ຜັດປ່ຽນຂອງເກົ່າທີ່ຂາດເສັຍ, ການທຳບຸນດ້ວຍຜ້າກະຖິນ ຫຼືຮຽກວ່າ “ທອດກະຖິນ” ຄື ເຈົ້າພາບຖືຜ້າໄວ້ກ່າວຄຳຖວາຍຜ້າໃຫ້ເປັນຜ້າກະຖິນ ແລ້ວນຳເອົາຜ້າໄປວາງລົງທ່າມກາງພິກຂຸສົງ ພຣະພິກຂຸທີ່ລົງມະຕິກັນເອງຕາມພຣະວິໄນແລ້ວ ກ່າວຄຳອຸປະໂລກະນະກັມ(ອຸປະໂລກຜ້າກະຖິນ) ໝາຍຄວາມວ່າທຳໃຫ້ຜ້ານັ້ນ ເປັນຜ້າກະຖິນຕາມພຣະທັມມະວິໄນ ເຊິ່ງເປັນໜ້າທີ່ຂອງພຣະພິກຂຸໂດຍສ່ວນດຽວ ຕໍ່ແຕ່ນີ້ໄປຍາດໂຍມບໍ່ໄດ້ມີສ່ວນກ່ຽວຂອງແລ້ວ ຖືເປັນວຽກຂອງສົງ, ລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ຮຽກວ່າສັງຄະກັມ, ເປັນອັນວ່າແລ້ວວຽກການທອດກະ ຖິນສຳລັບສຳລັບຍາດໂຍມແລ້ວ.

ສຳລັບຍາດໂຍມ ນຶກວ່າການເຮັດຜ້າກະຖິນເປັນເລື່ອງຍາກ ກໍບໍ່ຍາກປານໃດສຳລັບປັດຈຸບັນ ເພາະມີ ສັງຄາມະຕິ ແລະຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດໄດ້ຫຼາຍວີທິເຊັ່ນ ການເລືອກຜ້າ, ການຫາຜ້າ, ກຳນົດອາຍຸ ແລະຊົນຊັ້ນ ຕະຫຼອດວິທິເຮັດນັ້ນກໍມີດັ່ງນີ້:

໑. ເຮັດເປັນຜ້າມະຫາກະຖິນ(ຕັ້ງກອງມະຫາທານອັນໃຫຍ່ມີບໍຣິຂານ ແລະບໍຣິວານອັນຫຼາຍ ແລະຊັກ ຊວນອວນຮຽກພີ່ນ້ອງລູກຫຼານທັງຢູ່ໃກ້ຢູ່ໃກມາຮ່ວມເປັນເຈົ້າພາບ ຮ່ວມອະນຸໂມທະນາ ຫ້າງຫາກະກຽມຫຼາຍວັນ).

໒. ຈຸລະກະຖິນ ຫຼືກະຖິນ (ຄືກະຖິນທີ່ບໍ່ໄດ້ກະກຽມຟ້າວເຮັດຟ້າວທຳໃຫ້ແລ້ວໃນມື້ໜຶ່ງວັນດຽວ ຈະມີບໍລິ ວານ ຫຼືບໍລິຂານຫຼາຍນ້ອຍພຽງໃດກໍໄດ້ ຂໍພຽງແຕ່ໃຫ້ມີຜ້າຈີວອນ ໑ ຜືນຂຶ້ນໄປເປັນອັນໃຊ້ໄດ້ ພ້ອມທັງບໍລິວານ ທີ່ຫາໄດ້).

໓. ກະຖິນສາມັກຄື (ຄືກັບຜ້າມະຫາກະຖິນທຸກຢ່າງຕ່າງແຕ່່ວ່າມີເຈົ້າພາບຫຼາຍຄົນ ຈະເປັນບຸກຄົນ ຫຼືອົງກອນຍ່ອມໄດ້ທັງນັ້ນ)

໔. ກະຖິນຕົກຄ້າງ (ຈະເຮັດແບບໃດກໍໄດ້ໃນ ໓ ແບບທີ່ວ່າມາ ພຽງແຕ່ວ່າວັດທີ່ໄປທອດນັ້ນບໍ່ມີໃຜປັກກະ ຖິນໄວ້ກ່ອນ ຫຼືວ່າປີນີ້ບໍ່ມີເຈົ້າພາບໃດມາທອດແນ່ນອນ ກໍໄປທອດຖວາຍວັດນັ້ນ ແມ່ນວິທີການແກ້ໄຂກະຖິນ ຕົກຄ້າງ).

ກະຖິນເປັນຊື່ຂອງສັງຄະກັມ ຄືກິດຈະກັມຂອງສົງ(ສົງໝາຍເຖິງໝູ່ ເຖິງຄະນະ) ຕ້ອງມີການສູດ ການ ປະກາດ ຄວາມເຫັນຊອບຈາກທີ່ປະຊຸມສົງ ໃນການທີ່ຈະມອບຜ້າກະຖິນໃຫ້ແກ່ພຣະພິກຂຸອົງໃດອົງໜຶ່ງ ເມື່ອທຳຈີວອນສຳເຣັດແລ້ວດ້ວຍຄວາມຮ່ວມມືຂອງພິກຂຸສົງທັງຫຼາຍ(ດຽວນີ້ພຣະສົງບໍ່ໄດ້ຕັດຜ້າຈີວອນເອງ) ເພື່ອ ຈະໄດ້ເປີດໂອກາດຂະຫຍາຍເວລາໃຫ້ພຣະພິກຂຸອົງອື່ນເຮັດ ຫຼືຮັບຈີວອນໄດ້ອີກ ຈຶ່ງມີພຸດທານຸຍາດໃຫ້ຂະ ຫຍາຍເວລາໄປຮອດເດືອນ ໔ ເພັງ, ທັງນີ້ກໍເພາະສະໄໝພຸດທະການນັ້ນການຫາຜ້າມາເຮັດຈີວອນ ແມ່ນຫາ ກັນໄດ້ໂດຍຍາກ ແລະກໍບໍ່ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ພິກຂຸສະສົມຜ້າໄວ້ເກີນ ໑໐ ວັນ ແຕ່ເມື່ອພຣະພິກຂຸອົງໃດ ໄດ້ຊ່ວຍ ກັນທຳຈີວອນ ຄືຮ່ວມສັງຄະກັມ ຫຼືຮ່ວມອະນຸໂມທະນາກະຖິນ ຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ສະແຫວງຫາຜ້າ ແລະເກັບ ສະສົມຈີວອນໄດ້ຕົຈົນຕະຫຼອດລະດຸໜາວ ຈົນເຖິງ ໑໕ ຄ່ຳ ເດືອນ ໔ ວິທີເກັບຜ້ານີ້ຊົງຮຽກວ່າ “ວິກັບ” ເລີຍ ຈາກເດືອນ ໔ ເພັງໄປໃຫ້ສະຫຼະຜ້າ ດ້ວຍການຖອນຜ້າ, ຈາກຄວາມໝາຍຂ້າງເທິງນີ້ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຄື ເມື່ອສົງທຳສັງຄະກັມເຣື່ອງຜ້າກະຖິນແລ້ວ ສົງທຳການອະນຸໂມທະນາ ຄືສະແດງຄວາມຍິນດີ ວ່າໄດ້ການກະ ຖິນແລ້ວ, ຄຳວ່າການກະຖິນນັ້ນ ຄືການຄາດຜ້າ ກະຜ້າ ແລະທາບຜ້າລົງກັບໄມ້ ເພື່ອຕັດຫຍິບ ຍ້ອມເຮັດເປັນ ຜືນ ແລ້ວກຳນົດເອົາຜືນໃດຜືນໜຶ່ງໃນ ໓ ຜືນນັ້ນເຮັດເປັນກະຖິນ.

ຍັງມີຄຳອີກຄຳໜຶ່ງ ທີ່ເຮົາໄດ້ຍິນສະເໝີສຳລັບຜູ້ທີ່ຈະທອດກະຖິນ ຄື ການປັກກະຖິນ ຄືການ ຈ່ອງກະ ຖິນ ໝາຍເຖິງການສະແດງເຈດຈຳນົງວ່າຈະທອດກະຖິນໃນວັດນີ້ ຈະເປັນດ້ວຍວາຈາ ຫຼືດ້ວຍລາຍລັກອັກ ສອນ ແຕ່ເທົ່າທີ່ນິຍົມກັນນັ້ນແມ່ນດ້ວຍລາຍລັກອັກສອນ ຄືຂຽນເຈດຈຳນົງລົງໄປ ແລ້ວເອົາໄປຜິດປະກາດໄວ້ ໃນວັດບ່ອນທີ່ຄົນເຫັນງ່າຍ ຈະເປັນສາລາໂຮງທັມ, ສິມ ກຸຕິເຈົ້າອາວາດ ເມື່ອຈ່ອງແລ້ວກໍຕ້ອງນຳຜ້າກະຖິນ ໄປທອດຖວາຍພາຍໃນກຳນົດເວລາ ໑ ເດືອນ ຕາມກຳນົດທາງທັມວິໄນດັ່ງທີ່ກ່າວແລ້ວ.

ອີກຄຳໜຶ່ງ ທີ່ມັກໄດ້ຍິນໃນຂະນະທີ່ທອດກະຖິນນັ້ນ ຄືຄຳວ່າ “ອະປະໂລກກະຖິນ” ໝາຍເຖິງພຣະພິກ ຂຸອົງໃດອົງໜຶ່ງກ່າວຂຶ້ນໃນທີ່ປະຊຸມ ຖາມຄວາມເຫັນຊອບວ່າຄວນມີການການກະຖິນບໍຫຼືບໍ່ ? ເມື່ອເຫັນຊອບ ຮ່ວມກັນແລ້ວ ຄວນຖວາຍແກ່ພຣະພິກຂຸອົງໃດ ? ການປຶກສາຫາລືການຖາມຄວາມເຫັນເຊັ່ນນີ້ຮຽກວ່າອະປະ ໂລກ(ອ່ານວ່າ ອະ-ປະ-ໂຫຼກ) ເມື່ອອະປະໂລກແລ້ວ ກໍຕ້ອງສູດປະກາດເປັນການສົງ ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນສັງຄະກັມ ຫຼືກະຖີນັຕຖາກິດ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

ມີຂໍສົງໄສອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ວັດທີ່ບໍ່ມີສິມທອດຖວາຍຜ້າກະຖິນໄດ້ບໍ ? ຄວາມຈິງແລ້ວການທອດກະຖິນ ນັ້ນຈະທອດທີ່ໃດກໍໄດ້ ທອດທີ່ວັດບ້ານ, ວັດປ່າ, ສຳນັກສົງທີ່ບໍ່ແມ່ນວັດ ແຕ່ພຣະສົງໄປຈຳພັນສາຢູ່ ກໍຍ່ອມໄດ້ ທັ້ງ ແຕ່ເວລາທຳສັງຄະກັມນັ້ນພຣະສົງກໍຕ້ອງໄປທຳກັນຢູ່ສິມ ຫຼືເຂດທີ່ສົງກຳນົດແລ້ວ, ເຊັ່ນໄປສູດຢູ່ສິມໃນວັດ ທີ່ມີສິມ ຫຼືກຳນົດສະຖານທີ່ຕ່າງໆຕາມພຣະວິໄນກຳນົດ (ໃຫ້ເບິ່ງໃນພຣະວິໄນວ່າດ້ວຍສິມ), ທັງນີ້ກໍມີຄຳ ຖາມທີ່ວ່າ “ວັດວັດບໍ່ມີພຣະມີແຕ່ສາມະເນນເດ ຖອດກະຖິນໄດ້ບໍ ?” ຕ້ອງຕອບວ່າ “ບໍ່ໄດ້” ເພາະວ່າ “ຄຳວ່າ ພິກຂຸສົງ” ຈຶ່ງໝາຍເຖິງພຣະພິກຂຸແຕ່ ໔ ອົງຂຶ້ນໄປ, ແລ້ວວັດມີພຣະແຕ່ ໓ ອົງເດຖອດກະຖິນໄດ້ບໍ ? ກໍຕອບ ໃນທຳນອງດຽວກັນວ່າ “ເພາະກະຖິນເປັນສັງຄະກັມ ຕ້ອງມີພຣະພິກຂຸສົງແຕ່ ໔ ອົງຂຶ້ນໄປ ແມ່ນແຕ່ມີພຣະ ເກີນ ໕ ອົງ ແຕ່ວ່າພຣະສົງທີ່ອະທິຖານເຂົ້າພັນສາພຽງແຕ່ ໓ ອົງ ຫຼືພຣະສົງບາງອົງຂາດພັນສາກໍຖວາຍຜ້າ ກະຖິນບໍ່ໄດ້ ແຕ່ກໍມີການອະນຸໂລມເຮັດກັນມາ ເນື່ອງຈາກວ່າວັດບາງວັດດຽວນີ້ ຫາພຣະເກີນຫ້າອົງຈຳພັນສາ ຍາກແລ້ວ.

ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ມີຜູ້ຖວາຍຜ້າກະຖິນກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ ດ້ວຍປັດໄຈຫຼາຍປະການ ເຊັ່ນ ຄົນຮັ່ງມີຫຼາຍຂຶ້ນ, ການຫາຜ້າໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຕອນຕົ້ນວ່າການຫານຜ້າມາເຮັດກະຖິນນັ້ນມີລັກສະນະເຊັ່ນ ໃດ, ໂດຍສະເພາະແລ້ວແມ່ນການທີ່ຫາຜ້າມາເຮັດກະຖິນນັ້ນ ແມ່ນວ່າຫາຊື້ເອົາຕາມຮ້ານແມ່ນມີຫຼາຍ ການ ເຮັດຜ້າກະຖິນໃນເມື່ອກ່ອນຕ້ອງໄມ້ສະດຶງ ຈຶ່ງເລີກໃຊ້ກັນໄປໂດຍປະຣິຍາຍ ແລະອີກຢ່າງໜຶ່ງການນິຍົມກັນ ເຮັດບຸນກະຖິນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍໃນທົ່ວປະເທດນັ້ນ ຖືເປັນປະເພນີນິຍົມທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດມະຫາກຸສົນຫຼາຍຢ່າງ ໂດຍສະ ເພາະແລ້ວຖືເປັນການປົກປັກຮັກສາ ແລະສືບທອດຳພຣະພຸດທະສາສນາໃຫ້ຍືນຍົງສະຖາພອນໄປທົ່ວກາລະ ອາວະສານ ແລະການທອດກະຖິນຍັງເປັນການສ້າງສາທາລະນະປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ສາສນາ ກໍຄືຊາດ ໂດຍທີ່ ປັດໃຈເງິນຄຳທີ່ໄດ້ຈາກການອະນຸໂມທະ ນາບຸນຂອງຍາດພີ່ນ້ອງນັ້ນ ຍັງໄດ້ເອົາໄປປະຕິສັງສອນວັດ, ໂຮງຮຽນ ຂອງວັດ ຫຼືຂອງບ້ານໄດ້ ນັບວ່າພັດທະນາຊາດສາສນາໄປພ້ອມໆກັນ.

ສະນັ້ນ, ຍາດໂຍມຜູ້ຫວັງຄວາມສຸກຄວາມຈະເລີນໃນໂລກນີ້ ຈົ່ງຂ້ຽວເຮັດຂ້ຽວທຳ ຄັນເຮົາໄປລໍເວລາ ກໍກາຍເປັນການປະໝາດໃນຊີວິດ ແລະຊັບສິນ ເພາະທຸກຢ່າງບໍ່ແນ່ນອນນັ້ນເອງ.

ການເຂົ້າພັນສາ

- ການເຂົ້າພັນສາເປັນກິດຂອງສົງໂດຍກົງ, ການເຂົ້າພັນສາ ແປວ່າການເຂົ້າຢູ່ລະດູຝົນ (ຄືພຣະພິກຂຸ ຈະຈໍາຢູ່ອາວາດໃດໜຶ່ງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງໄປໃສ ມາໃສ ເປັນເວລາ 3 ເດືອນ, ພັນສາ ເປັນພາສາສັງສະກິດ ວັສສະ ເປັນພາສາປາລີ.
- ກາເຂົ້າພັນສາ ມີ 2 ແບບ.
1. ປຸຣິມິກາວັສສຸປະນະຍິກາວັສສະ : ພັນສາແຮກ ເຣີ່ມແຕ່ ແຮມ 1 ຄໍ່າ ເດືອນ 8 ເຖິງ ເພັງ 15 ເດືອນ 12.
2. ປັຈສິມມິກາວັສສຸຍິກາວັສສະ : ພັນສາຫຼັງ ເຣີ່ມແຕ່ ແຮມ 1 ຄໍ່າ ເດືອນຮອດ ເພັງ 15 ຄໍ່າ ເດືອນ 12.
(ພຣະພິກຂຸອົງໃດ ຫາທີ່ຈໍາພັນສາແຮກບໍ່ໄດ້ ຫຼືມີເຫດອັນຄວນ ອະນຸຍາດໃຫ້ຈໍາພັນສາຫຼັງ ຄະນະສົງລາວ ຫຼືຄະນະສົງລາວຢູ່ພາຍໃນປະເທດ ແມ່ນເຂົ້າພັນສາແຮກສະເໝີກັນ ເພາະບໍ່ມີເຫດອັນຄວນ ເວັ້ນເສັຍແຕ່ອາພາດ, ປັດຈຸບັນມີການອະນຸຍາດພຣະສົງຜູ້ທີ່ຈະໄປຈໍາພັນສາຕ່າງປະເທດ ມີການຊັກຊ້າ ເພາະການເດີນທາງ ເມື່ອໄປຮອດຈຸດໝາຍນັ້ນກ່ອນແຮມ 1 ຄໍ່າ ເດືອນ 9 ອະນຸດຍາດໃຫ້ຈໍາພັນສາຫຼັງໄດ້, ຫາກບໍ່ຈໍາພັນສາເລີຍ ກໍຖືວ່າຂາດພັນສາ ແລະບໍ່ໄດ້ນັບພັນສານັ້ນ)
2. ເມື່ອຈໍາພັນສາແລ້ວ ມີເຫດອັນຄວນ ຈະຍ້າຍທີ່ອື່ນ ຫາກຊອບດ້ວຍພຣະວິໄນ ທີ່ພຣະພຸດທະອົງຊົງອະນຸຍາດ ກໍໄປໄດ້ພຽງ 7 ວັນ, ວິທີນີ້ເຂົາຮຽກວ້າ ສັຕຕາຫະກາຣະນີຍະກິຈຈາ ຄື ໄປເພາະມີກິຈະອະນຸຍາດໄດ້ 7 ວັນ ເກີນກວ່າ 7 ວັນ, ຂາດພັນສາ ແລະປັບອາບັດດ້ວຍ.
- ເຫດທີ່ຊົງ ອະນຸຍາດ ມີ 4 ຢ່າງຄື:
2.1. ສະຫະທະມິກ ຫຼືບິດາ-ມານດາເຈັບໄຂ້ ໄປຮັກສາພາຍາບານ.
2.2. ສະຫະທະມິກກະສັນຍາກສິດ ຮູ້ແລ້ວໄປຫ້າມປາມ.
2.3. ມີກິຈສົງເກີດຂຶ້ນ ເຊັ່ນວິຫານອື່ນຊຸດໂຊມ ເປເພ ໄປປະຕິສັງຂອນ.
2.4. ມີກິດນິມົນເກີດຂຶ້ນ ຍາດໂຍມທ້ອງຖິ່ນອ່ນຢາກທໍາບຸນ ມານິມົນກໍໄປໄດ້.
- ແມ່ນກິດອື່ນ ເກີດຂຶ້ນນອກຈາກ 4 ຢ່າງນີ້ ເປັນກິຈອະນຸໂລມ ກໍໄປໄດ້ ເຊັ່ນ ໃນເວລາຈໍາພັນສາຢູ່ນັ້ນ ມີກິຈເກີດຂຶ້ນຂຶ້ນຢູ່ບໍ່ໄດ້ ກໍໜີຈາກທີ່ນັ້ນໄດ້ ຕົ່ວຢ່າງ
ກ. ສັດຮ້າຍ ໂຈນ ຜີສາດ ບຽດບຽນ.
ຂ. ເສນາສະນະຖືກໄຟໄໝ້ ຖືກນໍ້າທ້ວມ.
ຄ. ໄຟອັນເກີດຈາກໂຄຈາຣະຄາມ ເຂົ້າຢາກໝາກແພງບິນທະບາດບໍ່ໄດ້, ຫາກຊາວບ້ານອົບພະຍົບກໍໄປຕາມເຂົາໄດ້(ຫາກທົນໄດ້ກໍໃຫ້ຢູ່)
ງ. ມີຍິງມາເກັ້ຍກ່ອມ ຫຼືມີຄົນເອົາຊັບມາລໍ້ ເພື່ອໜີໄພນີ້ກໍໄປໄດ້.
ຈ. ສະຫະທະມິກະໃນອາວາດອື່ນຂັດແຍ້ງກັນຈວນຈະແຕກສາມັກ ຄືໄປເພື່ອໃຫ້ເກີດສາມັກຄື (ຂໍ້ນີ້ຫາກໄປເລີຍ ກໍຂາດພັນສາ ຫາກກັບມາທັນສັຕຕາຫະ 7 ວັນບໍ່ປັບອາບັດ, ພັນສາບໍ່ຂາດ)
3. ສະຖານທີ່ຈໍາພັນສາ ຊົງອະນຸຍາດ.
- ພຣະພຸດທະອົງອະນຸຍາດໃຫ້ພຣະພິກຂຸຈໍາພັນສາໃນວັດວາອາຮາມ, ນອກຈາກນັ້ນ ພຣະອົງຍັງອະນຸຍາດໃຫ້ພຣະພິກຂຸສົງຈໍາພັນສາໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ອີກ ເຊັ່ນ:
3.1. ຄອກສັດ(ຢູ່ໃນສະຖານທີ່ຄົນລ້ຽງສັດ)
3.2. ເມື່ອຄອກສັດຍ້າຍໄປ ອະນຸຍາດໃຫ້ຍ້າຍຕາມໄປໄດ້.
3.3. ໃນໝູ່ກວຽນ ແລະຝູງຂະບວນຂອງພໍ່ຄ້າ.
3.4. ໃນເຮືອ.
4. ສະຖານທີ່ຊົງຫ້າມຈໍາພັນສາ:
- ພຣະພຸດທະອົງຊົງຫ້າມຈໍາພັນສາໃນສະຖານທີ່ອັນບໍ່ຄວນ ເຫຼົ່ານີ້ຄື:
4.1. ໂກນໄມ້.
4.2. ເທິງງ່າໄມ້.
4.3. ໃນທີ່ກາງແຈ້ງ.
4.4. ສະຖານທີ່ບໍ່ມີເສນາສະນະ ຄືບໍ່ມີທີ່ນອນທີ່ນັ່ງ.
4.5. ໃນໂຮງຜີ.
4.6. ໃນກົດ ຫຼທສັບປະທົນ (ການກັ້ງສັບປະທົນຢູ່)
4.7. ໃນໃຫ້ຕຸ້ມ.
5. ການຫ້າມໃນການຕັ້ງກະຕິກາ ຫຼືຄວາມປາຖະໜາຫຼັງກ່າວຄໍາອະທິຖານເຂົ້າພັນສາແລ້ວ.
- ນອກຈາກຂໍ້ຫ້າມນັ້ນແລ້ວ ພຣະອົງຊົງຫ້າມເພິ່ມຕື່ມອີກ 2 ຢ່າງຄື:
5.1. ຫ້າມບໍ່ໃຫ້ຕັ້ງກະຕິກາອັນບໍ່ຄວນ ເຊັ່ນວ່າ ການຫ້າມບໍ່ໃຫ້ມີການບວດໃນພັນສາ (ສະແດງວ່າຊົງອະນຸຍາດບວດໃນພັນສາໄດ້)
5.2. ຫ້າມຮັບປາກວ່າຢູ່ຈໍາພັນສາແລ້ວ ຈະບໍ່ຈໍາພັນສາໃນທີ່ນັ້ນ.
- ອັນໜຶ່ງ, ວັນເຂົ້າພັນສານີ້ ຖືເປັນກິດພິເສດສໍາລັບພຣະພິກຂຸສົງ ຄວນປັດກວດເສນາສະນະທີ່ຢູ່ໃນດີ, ໃນວັນພັນສາ ປະຊຸມສົງໃນສີມ ຫຼືສາລາໂຮງທັມ, ຫຼືວິຫານ, ຫຼືສະຖານທີ່ໃດໆໃນອາວາດ ທີ່ຊົງຖືກຕ້ອງຕາມພຣະວິໄນ ແລ້ວໄຫວ້ພຣະສູດມົນ ຮຽບຮ້ອຍ ເປັນພຣະສົງປົງອາບັດ, ພຣະເຖຣະໃນວັດ ນໍາພາຄາຣະວະພຣະຣັຕນະໄຕຣ໌, ພຣະອະນຸເຖຣະນໍາພາພຣະສົງ, ສາມະເນນ ຄາຣະວະພຣະເຖຣະ ແລະພຣະສົງອົງອື່ນໆ ຄາຣະວະກັນແລະກັນ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍປະກອບພິທີເຂົ້າພັນສາ ພຣະພິກຂຸອະທິຖານຈິດຕໍ່ໜ້າພຣະປະທານໄວ້ວ່າ ຈະຈໍາພັນສາຢູ່ທີ່ນີ້ບໍ່ໄປໃສຕະຫຼອດ 3 ເດືອນ ດ້ວຍການກ່າວເປັນພາສາປາລີວ່າ ດັ່ງນີ້:
- ອິມັສສມິງ ອາວາເສ ອະມັງເຕ ມາສັງ ວັສສັງ ອຸເປມິ (ແປວ່າ) ຂ້ານ້ອຍຈະຈໍາພັນສາຢູ່ອາວາສນີ້ຕລອດ 3 ເດືອນ.
- ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍນໍາດອກໄມ້ທູບທຽນໄປບູຊາພຣະພຸດທະຮູບ ທີ່ໜ້າຄອງພຣະໃນວັດທີ່ຕ່າງໆ, ວັນຕໍ່ມານໍາດອກໄມ້, ທູບທຽນ ໄປທ່ຽວຄາຣະວະບູຊາ ພຣະອຸປັດຊາ ແລະພຣະເຖຣະທີ່ຕົນເຄົາຣົບນັບຖື.
6. ສິ່ງທີ່ຄວນຈໍາເປັນຕ້ອງທໍາ ໃນເວລາທໍາພິທີອະທິຖານເຂົ້າພັນສາ ຄື
6.1. ໃຫ້ປິດປະຕູວັດໄວ້ໝົດ ຫ້າມບໍ່ໃຫ້ຄົນນອກ ຫຼືຍາດໂຍມເຂົ້າມາໃນວັດຂະນະນັ້ນ.
6.2. ບາງກໍຣະນີ ມີພຣະສົງບາງອົງ ບໍ່ມີຈຸດປະສົງຈະເຂົ້າພັນສາ ເພາະດ້ວຍເຫດການທີ່ຄວນອະນຸມັດ ເວລາອະທິຖານຈໍາພັນສານັ້ນ ບໍ່ໃຫ້ມາຮ່ວມສັງຄະກັມ ຢູ່ໃນສົງນັ້ນ (ບາງອາຈານ ຫຼືບາງວັດໃຫ້ອອກໄປຢູ່ນອກວັດກ່ອນ ທໍາການອະທິດຖານເຂົ້າພັນສາແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ເຂົ້າວັດ)
7. ອານິສົງແຫ່ງການຈໍາພັນສາ.
- ເມື່ອພຣະສົງຢູ່ຈໍາພັນສາຄົບ 3 ເດືອນບໍຣິບູນຈົນຮອດປະວໍຣະນາອອກພັນສາ ຈະໄດ້ອານິສົງ 5 ຢ່າງຕະຫຼອດ 1 ເດືອນນັບແຕ່ອອກພັນສາເປັນຕົ້ນໄປ ຄືຮອດ ເດືອນ 12 ເພັງ ອານິສົງ 5 ມີດັ່ງນີ້:
1. ທ່ຽວຈອນໄປໂດຍບໍ່ຄອບລາ ຕາມສິກຂາບົດທີ 6 ຕາມເຈຣະກະວັກ ປາຈິຕຕີຍ໌ກັນ.
2. ທ່ຽວຈາຣີກໄປໂດຍບໍ່ຕ້ອງຖືຈີວອນຄົບໄຕຣ(ໄກ) ຄືບໍ່ຕ້ອງຖືຜ້າສັງຄາກໍໄດ້.
3. ສັນຄະນະໂພຊະນາ ແລະປະຣັມປະຣະໂພຊະນາໄດ້.
4. ເກັບ(ສະສົມ) ອະຕິເຣກຈີວອນໄດ້ຕາມໃຈປາຖະໜາ.
5. ຈີວອນອັນເກີດໃນທີ່ນັ້ນເປັນຂອງພວກທ່ານ.
- ອານິສົງຂອງການຈໍາພັນສານີ້ ຍັງໄດ້ອານິສົງຮັບຜ້າກະຖີນ ແລະການກະຖີນອີກດ້ວຍ, ເມື່ອໄດ້ຮັບກະຖິນແລ້ວ ອະນິສົງກະຖິນກໍຈະຢືດອານິສົງ 5 ນັ້ນອອກໄປອີກ 4 ເດືອນ ຄືນັບຕັ້ງແຕ່ ແຮມ 1 ຄໍ່າເດືອນ 12 ຈົນຮອດເພັງເດືອນ 4 ທ່ານກ່າວວ່າໝົດເຂດອານິສົງກະຖິນ.
7. ການປະຕິບັດປະເພນີເຂົ້າພັນສາໃນລາວເຮົາ.
- ການເຂົ້າພັນສາ ເປັນກິດຂອງສົງ ປະເພດສັງຄະກັມ ແລະມີສະເພາະພຸດທະສາສນາເທົ່ານັ້ນ, ໃນລາວຖືເປັນປະເພຮີຂອງຊາດ, ການເຂົ້າພັນສາໃນລາວນັ້ນ ປະຕິບັດກັນມາຕັ້ງແຕ່ມີພຣະສົງເຂົ້າມາຢູ່ໃນດິນແດນລາວກ່ອນແລ້ວ ຫຼັກຖານນີ້ພົບໄດ້ຈາກຫຼັກຖານທາງວັດຖຸ ເຊັ່ນ ວັດບູຮານ ທີ່ມີຮອຍພຣະບາດ ໃນລ່ອງແມ່ນໍ້າຂອງ ຢູ່ໃນວຽງຈັນພົບຮອຍພຣະບາດຫຼວງຫຼາຍໃນບໍຣິເວນລ່ອງງື່ມ ພູເຂົາຄວາຍ ຈົນຮອດແຂວງສະຫວັນນະເຂດນັ້ນ ຄືວັດໃນສະໄໝບູຣານ.

ແກ້ກັມ

- ມີຫຼາຍຄົນຢ້ານກັມ (ເກືອບທຸກຄົນ ຢ້ານກັມ)
- ມີຫຼາຍຄົນບໍ່ເຊື່ອເລື່ອງກັມ (ມີຄົນຈຳນວນໜຶ່ງ ວ່າກັມບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເຂົາດີ ແລະຊົ່ວ), ຄົນເລົ່ານີ້ ພະຍາຍາມບອກເຂົາເອງ ແລະຄົນອື່ນວ່າ ເຂົາດີເພາະເຂົາຊົ່ວໄດ້ ເພາະເຂົາເອງ.
- ໃນຄໍາວ່າ ເຂົາດີ ຫຼືຊົ່ວ ເພາະເຂົາເອງນັ້ນ ເຂົາກໍາລັງເວົ້າເລື່ອງກັມ ໂດຍທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຕົວກັມເລີຍ ແລ້ວເຂົາກໍາລັງ ແລະພະຍາມປະຕິເສດມັນ ແຕ່ມັນກໍເຮັດໃຫ້ ເຂົາດີ ແລະຊົ່ວຢູ່ນັ້ນແລ.
- ເມື່ອມະນຸດ ມີດີ ມີຊົ່ວ ມີສຸກ ມີທຸກ ກິນ ກາມ ກຽດ ເກີດ ແກ່ ເຈັບ ຕາຍ ອຸກ ອັ່ງ ທັ່ງ ທວງ ເສົ້າ ໂສກ ເສັຍໃຈ ຢາກຮັ່ງ ຢາກມີ ຢາກດີ ຢາກໄດ້ ໃນເງິນ ຄໍາ ກໍາ ແກ້ວ ເສື້ອ ຜ້າ ອາພອນ ເຮືອນ ລົດລານ ພາຫານະ ອື່ນໆ ແມ່ນກະທັງບໍ່ຢາກໄດ້, ບໍ່ຢາກເປັນ ຫຼືຢາກຂຶ້ນໄປເກີດທີ່ສະຫວັນມະຫານິພພານ ກໍແມ່ນກິເລສ ອັນເປັນຜົນ ທີ່ເກີດຈາກກັມ.

ກັມມຸນາ ວັດຕາຕິ ໂລໂກ = ສັດໂລກ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມກັມ.

- ກັມ ແມ່ນຫຍັງລະ ກັມແມ່ນໜ້າທີ່ ການງານ ແລະພັນທະກິດຂອງມະນຸດ ທີ່ຕ້ອງເຮັດຕ້ອງທໍາ.
- ມະນຸດ ເປັນໄປຕາມກັມ
- ມະນຸດ ເກີດມາໃນໂລກ ທຸກຄົນຕ້ອງມີກັມ.
- ສະນັ້ນ ກັມຈຶ່ງເປັນຂອງມະນຸດທີ່ເກີດມາໃນໂລກ.

- ຕັດກັມ : ຫາກມະນຸດຈະຕັດກັມ ມະນຸດຕ້ອງບໍ່ເກີດ ຄືຕັດຮາຂອງຄວາມບໍ່ເກີດໃຫ້ສິ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີກັມ ຫາກມະນຸດຍັງຕ້ອງເກີດຢູ່ ມະນຸດຕ້ອງມີກັມ
- ຕັດກັມ : ກໍຄືຕັດກິເລສ
- ວິທີຕັດກິເລສ : ກໍຄືຕັດວິບາກ.

- ວິທິຕັດວິບາກກັມ : ກໍຄື ຫຼັກຂອງການທານ, ສີນ ແລະພາວະນະ ສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ເພື່ອຕັດກິເລສ.
- ຫາກມະນຸດ ຈະຕັດກັມ ຕັດບໍ່ຂາດ.
- ທໍາໄດ້ແຕ່ພຽງແກ້ກັມ ຄື:
1. ເກີດຂື້ນມາ ເມື່ອເຮົາຮູ້ວ່າເຮົາທໍາຊົ່ວຫຼາຍ ເຮົາເປັນທຸກ ໄປແກ້ເຫດ ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດທຸກ ກໍຈະກາຍເປັນການແກ້ກັມ.
2. ຫາກເກິດມາ ທໍາດີແລ້ວເປັນສຸກ ກໍສົ່ງເສິມ ກັມນັ້ນ ດ້ວຍການເຮັດທາງຖືກ ແລ້ວກໍຈະເກີດເປັນຄວາມຈະເລີນ ງອກງາມກັມຊົ່ວກໍຈະນ້ອຍລົງ ກັມດີຈະເພິ່ມຂຶ້ນ.

ຄວາມເຊື່ອ ແລະສິດທິຂອງຄວາມເຊື່ອ

- ຄວາມເຊື່ອ ເປັນສິດຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ ໃນຣັຖທັມມະນູນຂອງ ສປປ.ລາວ ລັດໄດ້ໃຫ້ສິດທິແກ່ປະຊາຊົນວ່າ ເຊື່ອ ຫຼືບໍ່ເຊື່ອໃນສາສນາ.
- ໝາຍຄວາມວ່າ ທຸກຄົນມີສິດທິຈະເຊື່ອບໍ່ເຊື່ອໃນເລື່ອງຂອງສາສນາ.
- ກ່ຽວກັບຄວາມເຊື່ອນີ້ ຈະອະທິບາຍເປັນເລື່ອງໆໆໆ ໄປມີ 3 ເລື່ອງ

1. ເລື່ອງທີ 1 - ໝໍມໍຄົນໜຶ່ງ ອາໄສດູມໍເປັນການລ້ຽງຊີບ ເຂົາໄດ້ຮູ້ແລ້ວວ່າເຂົາຈະຕາຍໃນບໍ່ຊ້າ ເຂົາມີລູກຊາຍ 2 ຄົນ ແລະເຂົາກໍມອງເຫັນວ່າລູກຊາຍເຂົາທັງສອງຄົນນັ້ນ ເມື່ອເຂົາໝົດບຸນໄປ ລູກຂອງເຂົາຈະເປັນເຊັ່ນໃດ.
- ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງຮຽກລູກຂອງເຂົາທັງສອງມາພ້ອມໜ້າກັນແລ້ວບອກວ່າ ເມື່ອພໍ່ຈາກໄປແລ້ວໃຫ້ລູກທັງສອງຮັກກັນ ອ້າຍໃຫ້ເບິ່ງແຍງນ້ອງ ນ້ອງໃຫ້ເບິ່ງແຍງອ້າຍ ຢ່າຜິດຂ້ອງຕ້ອງຖຽງກັນ ລະອາຍຊາວບ້ານເຂົາ, ພໍ່ເອງບໍ່ນານກໍຈາກພວກລູກໄປແລ້ວ, ພໍ່ບໍ່ມີອັນໃດຈະໃຫ້ພວກລູກໆໆ ມີແຕ່ຄໍາທີ່ພໍ່ຝັງໄວ້ໃນພື້ນດິນນີ້ ເມື່ອພໍ່ຈາກໄປແລ້ວ ໃຫ້ລູກທັງສອງແບ່ງດິນເຄິ່ງກັນ ແລະໃຫ້ພວກລູກຂຸດເອົາຄໍາທີ່ພໍ່ຝັງດິນໄວ້ນັ້ນຂຶ້ນມາໃຊ້ລ້ຽງຊີວິດເດີ, ອີກອັນໜຶ່ງ ພໍ່ຊິທວາຍລູກທັງສອງໄວ້ ອ້າຍຈະທຸກ ສ່ວນນ້ອງຫຼ້າຈະສະບາຍ ໃຜເປັນຈັ່ງໃດໃຫ້ເບິ່ງແຍງກັນ.
- ເປັນເວລາບໍ່ເຫິງ ໝໍມໍຄົນນັ້ນ ກໍຕາຍຈາກລູກເຂົາທັງສອງ, ເມື່ອພໍ່ຈາກໄປແລ້ວສອງອ້າຍນ້ອງຈຶ່ງມາຕົກລົງປັນມູນກັນ ນ້ອງຊາຍຈໍາຄໍາຂອງພໍ່ໄວ້ວ່າພໍ່ຝັງຄໍາໄວ້ໃນຟື້ນດິນ ຈຶ່ງຂໍເອົາດິນຕອນທີ່ປຸກເຮືອນເພາະເຂົາເຂົ້າໃຈວ່າ ພໍ່ຂອງເຂົາຕ້ອງຝັງດິນໄວ້ກະລ່າງເຮືອນແນ່ນອນ, ອ້າຍຂອງເຂົາຈຶ່ງໄດ້ມອບດິນສ່ວນທີ່ປຸກເຮືອນໃຫ້ນ້ອງຊາຍ ສ່ວນເຂົາໄດ້ພາປຸກເຮືອນຂຶ້ນໃໝ່ ໃສ່ດິນທີ່ເປັນສົມບັດຂອງຕົນ.
- ທາງອ້າຍ ເຊື່ອວ່າພໍ່ຂອງຕົນນັ້ນ ບໍ່ມີຄໍາຈິງດອກ ຄັນເພີ່ນມີແທ້ໆ ເພິ່ນຕ້ອງໄປຂຸດເອົາມາລ້ຽງລູກແຕ່ຍັງມີຊີວິດພຸ້ນແລ້ວ ເພິ່ນບໍ່ປະໃຫ້ຕົນເອງ ແລະລູກໆທຸກແນ່ນອນ, ຄໍາໃນຄວາມໝາຍຂອງພໍ່ຄົງຈະແມ່ນມີຄວາມໝາຍວ່າ ດິນກໍຄືຄໍາທີ່ມີຣາຄາ ໃຜໝັ່ນສ້າງໝັ່ນສາ ກໍມີເງິນມີຄໍາ ແລະທາງອ້າຍຍັງເຊື່ອຄໍາພໍທວາຍວ່າ ເຂົາຈະທຸກ ຈຶ່ງທົນລໍາບາກ ຂຸດດິນປູກຕົ້ນໄມ້ ໝາກໄມ້ໄວ້ອ້ອມເຮືອນ, ບໍ່ເຖິງປີກໍອອກດອກແຕກຜົນ ເກັບໄປຂາຍລ້ຽງຊີວິດ.
- ສ່ວນທາງນ້ອງຊາຍ ເມື່ອໄດ້ດິນເປັນກັມມະສິດຂອງຕົນແລ້ວ ທຸກວັນບໍ່ເຮັດຫຍັງໄດ້ແຕ່ຂຸດດິນເລີກເປັນແມັດ ເພື່ອຊອກຫາຄໍາທີ່ພໍ່ບອກວ່າຝັງໄວ້ໃນດິນ, ຂຸດຈົນທົ່ວດິນຂອງຕົນ ຈົນບໍ່ມີບ່ອນວ່າງກະບໍ່ເຫັນຄໍາ ທີ່ພໍ່ສັ່ງໄວ້, ຈຶ່ງຂໍປ່ຽນກັບດິນຂອງອ້າຍ ພ້ອມທັງບອກວ່າ ສົງໄສພໍ່ຝັງຄໍາໄວ້ດິນອ້າຍ, ອ້າຍກໍພະຍາມຫ້າມປາມ ແລະໃຫ້ເຫດຜົນ ແຕ່ເຂົາກະບໍ່ເຊື່ອ ເຂົາຈຶ່ງບອກວ່າ ຕ້ອງມີຄໍາແນ່ນອນ ພໍໍ່ຍັງທວາຍເຂົາອີກວ່າເຂົາຊິສະບາຍ, ຍ້ອນບໍ່ຊາຄວາມຍາກ ແລະດ້ວຍຄວາມຮັກນ້ອງຊາຍຈຶ່ງຕາມໃຈ, ອ້າຍຈຶ່ງຕົກລົງປ່ຽນດິນກັບນ້ອງ ເມື່ອປ່ຽນດິນແລ້ວ ອ້າຍກໍຫາແນວພັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ໃຫ້ຜົນມາປູກໄວ້ດິນທີ່ຂຸດແລ້ວນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ຈັ່ງແມ່ນງາມ ບໍ່ເຖິງປູກຫຍັງລົງໄປກໍໃຫ້ຜົນ ແລະງາມໂດຍທີ່ບໍ່ຕ້ອງຂຸດດິນໃຫ້ເໝື່ອຍ.
- ສ່ວນຝ່າຍນ້ອງເມື່ອໄດ້ປ່ຽນດິນກັບອ້າຍແລ້ວ ກໍບໍ່ເຮັດຫຍັງເກີດເປັນມື້ມາ ມີແຕ່ແບກຈົກແບກສຽງລົງໄປຂຸດດິນເພື່ອຫາໄຫຄໍາທີ່ພໍ່ຝັງໄວ້ ຂຸດຈົນທົ່ວດິນກໍບໍ່ເຫັນໄຫຄໍາ ເຂົາຈຶ່ງມາສະ ເດືອກວ່າສົງໄສພໍ່ຕົວະເຂົາ, ເຂົາຈຶ່ງຄິດວ່າ ມີທາງດຽວຈະໄດ້ເງິນມາລ້ຽງຊີບ ຄືຂາຍດິນນີ້ແລ້ວເອົາເງິນໄປລົງທຶນ.
- ເຂົາໄດ້ມາປຶກສາກັບອ້າຍຂອງເຂົາ ອ້າຍກໍຫ້າມປາມ ແຕ່ເຂົາບໍ່ຟັງ ເຂົາຍັງເຊື່ອວ່າເຂົາຈະສະບາຍ ຕາມຄວາມພໍ່ສັ່ງ ອ້າຍຂອງເຂົາກໍບໍ່ຊາຄວາ ຈຶ່ງຕົກລົງຊື້ດິນຂອງນ້ອງໄວ້ ດ້ວຍລາຄາທີ່ແພງກວ່າ ທີ່ດິນ ເພາະເຂົາໄດ້ເງິນຈາກການປູກພືດໃນດິນຂອງນ້ອງຊາຍນັ້ນ, ຈຶ່ງມີກິນມີໃຊ້ມາ, ຝ່າຍນ້ອງຊາຍໄດ້ເງິນແລ້ວ ກໍລາອ້າຍເຂົ້າໄປໃນເມືອງ ເພື່ອທໍາການ ຄ້າຂາຍ, ສ່ວນອ້າຍເມື່ອໄດ້ດິນ ທີ່ນ້ອງຊາຍຂຸດຖິ່ມໄວ້ແລ້ວ ກໍຫາໝາກທຖົ່ວ ໝາກພິກ ໝາກແຕງ ແລະຜັກອື່ນໆ ຕລອດທັງຕົ້ນໄມ້ໃຫ້ໝາກຍາວນານມາປູກ ຜົນຜລິດແຕກດອກ ອອກຜົນດີ ເພາະດິນຖືກຂຸດດີແລ້ວ.
- ເປັນເວລາ 3 ປີຝ່າຍອ້າຍໄດ້ທໍາການກະເສດ ປູກຜັກຫັກຫຍ້າໃນດິນບ້ານຂອງຕົນ ກໍມີເງິນມີຄໍາດ້ວຍການຂາຍພືດຜັກ ຈຶ່ງໄດ້ປຸກເຮືອນຫຼັງບັກໃຫຍ່ ລ້ຽງລູກລ້ຽງເມັຍ ຍັງບໍ່ພເທົ່ານັ້ນ ຊາວບ້ານຂັດສົນເລື່ອງເງິນໆຄໍາໆ ເຂົາກໍມີໃຫ້ກູ້ໃຫ້ຢືມ ແລະສັບຊ່າວແລກປ່ຽນ ໄຖ່ຖອນ ຊວດຈໍາເອົາວັດຖຸ ດິນດອນຕອນຫຍ້າ ເລີຍກາຍເປັນຄົນມີຖານະ ມີເງິນມີຄໍາ ລື່ນບ້ານລື່ນເມືອງໃນເຂດນັ້ນ ໃຜໆກໍນັບໜ້າຖືຕາ.
- ຝ່າຍນ້ອງຊາຍຫາຍໜ້າໄປໃນເມືອງ 3 ປີ ກໍກັບມາຫາອ້າຍດ້ວຍໃບໜ້າເສົ້າສ້ອຍ ໄປຄ້າຂາຍຫງາຍມືກໍຫຼຸບຈົມ ຍັງແຕ່ເສື້ອຄາຄິງ ອ້າຍຈຶ່ງຮັບລ້ຽງໄວ້ ແລະມອບດິນສ່ວນໜຶ່ງໃຫ້ນ້ອງ ແລະແຕ່ງເມັຍໃຫ້ ທັງສອງອ້າຍນ້ອງກໍຢູ້ນໍາກັນຢ່າງມີຄວາມສຸກ ໃນຖານະເປັນຜູ້ຊ່ວຍອ້າຍທໍາການຄ້າຂາຍ ເບິ່ງແຍງທຸຣະກິດຂອງອ້່າຍ.

ນິທານເລື່ອງນີ້ສອນໃຫ້ຮູ້ວ່າ ຄວາມເຊື່ອນັ້ນ ຖ້າໄຮ້ເຫດຜົນກໍນໍາຄວາມຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນ ແລະເຮັດໃຫ້ຄົນເສັຍເວລາໄປເຫິງນານ ກວ່າຈະຟື້ນສະຕິໄດ້ທຸກຢ່າງກໍໝົດໄປແລ້ວ.

2, ເລື່ອງທີ 2 (ເປັນນິທານສະໄໝໃໝ່ ແລະພົບເຫັນເອງ)
- ທ້າວມີ(ນາມສົມມຸດ) ເປັນຄົນພື້ນຖານບ້ານບໍ່ໂອ ຄອບຄົວເຂົາຈຶ່ງສົມບູນພູນສຸກ ເຂົາເອງເຮັດການທີ່ກະຊວງກໍ່ສ້າງ, ໄລຍະໜຶ່ງລັດຖະບານເປີດນະໂຍບາຍ ເສດຖະກິດຄອບຄົວ ເຂົາຈຶ່ງລາການອອກມາເຮັດທຸຣະກິດ. ຍ້ອນເຂົາມີຄວາມຮູ້ດ້ານການກໍ່ສ້າງເຂົາ ເຂົາາຈຶ່ງຕັ້ງບໍຣິສັດກໍ່ສ້າງຈໍາກັດ, ຮັບເໝົາກໍສ້າງທົ່ວໄປ ຍ້ອນເປັນຄົນພື້ນຖານ ແລະມີສັບສິນຫຼາຍຢູ່ແລ້ວ ເຂົາຈຶ່ງສ້າງບໍລິສັດຂອງເຂົາຈະເລີນໄວ ມີເຮືອນຊານ ລົດລານ ພາຫະນະຫຼວງຫຼາຍ ໃນສະໄໝ ປີ 1987-1995 ເຂົາກໍກາຍເປັນຜູ້ຮັ່ງມີດີໄດ້ຄົນນັບໜ້າຖືຕາເຂົາ.
- ຜູ້ຂຽນພົບເຂົາ ຫຼາຍຄັ້ງ ເພາະຮູ້ຈັກກັບພຣະອາຈານແຖວບໍໂອ ເຄີຍໄປມາຫາສູ່ພຣະອາຈານແຖວນັ້ນ ເຂົາກໍມັກມາຫຼິ້ນນໍາພຣະເນນແຖວນັ້ນ ກໍເລີຍໃຫ້ຮູ້ຈັກ ເຂົາໄປດ້ວຍ, ເຂົາມີແນວຄວາມເຊື່ອເລື່ອງໜຶ່ງ ຄື ເປັນຜູ້ສະແຫວງຫາຂອງດີ ເຊັ່ນ ພຣະງ້າງ, ຂອງແຄ້ວຂອງຄົງ, ເຫຼັກປຽກ, ເຫຼັກໃຫຼ, ທອງດໍາ, ຫວ້ານ ແລະອື່ນໆ ເລົ່ານີ້ ເຂົາຈະຫາມາເພື່ອເອົາໄປຂາຍ ເຂົາບອກວ່າມີເຖົ້າແກ່ຈາກຝັ່ງໄທຍ໌ຊື້ ໃນລາຄາແພງ, ຄວາມເຊື່ອຂອງເຂົາ ກໍ່ໃຫ້ເກີດການປະຕິບັດ ວ່າແຕ່ຍິນຂ່າວທີ່ໃດ ເຂົາຈະທີີ່ ໄກປານໃດເຂົາກໍໄປ ບາງຄັ້ງຖນົນໄປຍາກ ລົດບໍ່ສາມາດໄປໄດ້ ເຂົາຈະຈ້າງຍົນເຮເລຄ໊ອປເຕີໄປໂລດ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງຕ້ອງຂາຍດິນ, ຂາຍຄໍາ, ຂາຍທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ, ເຄີຍບອກເຕືອນເຂົາໃນລັກສະນະແບບປິດສະໜາໃຫ້ເຂົາຄິດແລ້ວຫຼາຍຄັ້ງ ວ່າຂອງຄົງຫັ້ນມີຈິງ ແລະຄົນຊື້ມີບໍ ? ສ່ວນໃຫຍ່ມີຂອງບໍ່ມີຄົນຊື້, ບາງຄັ້ງມີຄົນຊື້ ແຕ່ບໍ່ມີຂອງ ບາງຄັ້ງຂອງດີໆໆ ບາດເອົາມາລອງອາດບໍ່ຜ່ານກະມີ, ຕາມໄດ້ຂ່າວວ່າເຂົາຍັງເຊື່ອວ່າເຂົາຈະໄດ້ສິ່ງນັ້ນຢູ່ ປີ 1999 ຜູ້ຂຽນກັບມາແຕ່ຮຽນຕ່າງປະເທດ ກໍໄປຢາມພຣະອາຈານໃຫຍ່ແຖວບໍ່ໂອ ແລ້ວກໍໄດ້ຖາມເຖິງເຂົາ, ໄດ້ຄວາມວ່າ ເຂົາລົ້ມລະລາຍຈົນບໍ່ມີເຮືອນຊິຢູ່, ເຂົ້າຊິກິນເຂົາໜີ ຈາກບ້ານນີ້ ບໍ່ຮູ້ວ່າໄປທີ່ໃດ ?

- ອັນນີ້ກໍຄວາມເຊື່ອ ພາໃຫ້ເປັນເຫດ ໃຫ້ຊິວິດດັບລົງຢ່າງຟື້ນຄືນບໍ່ໄດ້.

3. ເລື່ອງທີ 3(ເປັນເລື່ອງເລົ່າ)
- ຢູ່ບ້ານເມືອງແສນ ມີພໍ່ເຖົ້າຄົນໜຶ່ງ ຊື (ພໍ່ເຖົ້າສີ) ເກິດທີ່ບ້ານດອນນາງຄວັດ ມາເອົາເມັຍທີ່ບ້ານຫົວແສນ ເຂົາເອີ້ນລາວວ້າພໍ່ເຖົ້າສີຫຼັງແຫ້ງ(ເຫດທີ່ຮຽກວ່າ ພໍ່ເຖົ້າສີຫຼັງແຫ້ງ ເພາະລາວບໍ່ມັກນຸ່ງເສື້ອ, ຕອນ ປີ 1981 ເຄີຍເຫັນລາວຢູ່ ລາວເຖົາແລ້ວ ອາຍຸລາວຕອນນັ້ນປະມານ 70 ປີ ແຕ່ເຮັດວຽກໄດ້)
- ມີເລື່ອງກ່ຽວກັບລາວ ຈັ່ງຊີ້ ຕອນລາວມາເອົາເມັຍຢູ່ບ້ານຫົວເມືອງແສນໃໝ່ໆນັ້ນ ບ່ອນນາລາວດຽວນີ້ ມັນເປັນໂພນ ແລະນາງຄຸ່ມເປັນໜອງ ນາອັນນີ້ມັນເຂັດ ຂວາງໃຜໄປເຮັດ ຕ້ອງມີອັນເປັນໄປ ໃນນານັ້ນປູປານານໍ້າ ນົກໜູ ອຸດົມສົມບູນ ເພາະວ່າບໍ່ມີໃຜກ້າລົງ, ດິນນັ້ນມີເຈົ້າຂອງ ແຕ່ເຈົ້າຂອງເຂົາປະຖິ້ມ ເພາະມັນເຂັດຂວາງຄືວ່າ.
- ພໍ່ເຖົ້າສີຮູ້ເລື່ອງລາວ ກິດຕິສັບສະຖານທີ່ນີ້ດີທີ່ສຸດເພາະມັນໃກ້ນາລາວ ລາວຄິດຢາກໄດ້ ແຕ່ພໍ່ເຖົ້າ ແມ່ເຖົາ ພີ່ນ້ອງໃຜໆກໍຫ້າມ, ລາວກໍໄປຫາເຈົ້າຂອງດິນຕອນນັ້ນ ເຈົ້າຂອງດິນກະຫ້າມອີກ, ລາວຈຶ່ງເວົ້າກັບເຈົ້າຂອງດິນວ່າ ຄັນແມ່ນລາວເຮັດໄດ້ ຊິໃຫ້ດິນຕອນນັ້ນແກ່ລາວບໍ ?
- ເຈົ້າຂອງດິນກໍວ່າ ຄັນເຮັດໄດ້ກໍເຮັດ ແລະຢ່າໃຫ້ມີເລື່ອງ ຄັນມີເລື່ອງຊິເອົາໂທດ, ລາວໃຫ້ຄໍາໝັ້ນສັນຍາກັບເຈົ້າຂອງດິນ, ພໍກ່ຽວເຂົ້າປີຕໍ່ມາ ໄປຂໍເຮັດຮຸງຮໍາ ເພື່ອມ້ຽນເຟືອງໃສ່ໂພນ ໃກ້ໆກັບຫໍຜີ ທີ່ເຂັດໆ ນັ້ນ ລາວຈົ່ມສົບຈົ່ມປາກວ່າ ພໍ່ເຖົ້າເອີຍມາຂໍຝາກເຂົ້າຝາກນໍ້າ ຝາກເຟືອງ ໄວ້ ຄັນພໍ່ເຖົາຢາກໄດ້ ຢາກໃຊ້ກໍໃຊ້ໄດ້ ບາດຕີເຂົ້າແລ້ວລາວກໍເອົາເຟືອງໄປກອງໄວ້ ໃນຮູງຮໍານັ້ນ, ຈົນຮອດເດືອນ 5 ງົວຄວາຍກະມາກິນເຟືອງນັ້ນ ຕູ້ສີກໍບໍ່ສົນໃຈຈະມາໄລ່ງົວຄວາຍ ເຮັດໃຫ້ເຟືອງແຕກຊະນະໂມ ຢັງຢາຍໄປໄກໆ ວັນນັ້ນແດດກ້າລາວອອກໄປທົ່ງ ທໍາທ່າໄປໄລ່ຄວາຍ ກິນເຟືອງ ພ້ອມທັງສູບຢາຊອງໄປດ້ວຍ ໄປໃກ້ຮຸງຮໍາ ກໍຖິ່ມສົ້ນກອກຢາລົງໃສ່ໃນນາ ແລ້ວກໍໄລ່ຄວາຍໄປພ້ອມ ເຟືອງຖືກໄຟ ເຮັດໃຫ້ໄຟໄໝ້ເຟືອງ ລາວຕິຈອບເບິ່ງ ເຫັນວ່າເຟືອງຕິດໄຟດີແລ້ວ ລາມໄປຍັງຮຸງຮໍາບ່ອນຕາຫໍ ເຊື່ອແນ່ວ່າໄຟໃໝ່ເຟືອງຄັກ ລາວກໍຕິລົງໄປອາບນໍ້າ ພໍຂຶ້ນມາຈາກອາບນໍ້າ ກໍເຫັນໄຟລາມໄປຮອດຮຸງຮໍາບ່ອນຕາຫໍແລ້ວ ກໍທໍາທ່າຖືຟັດໄມ້ໃບຫຍ້າຮ້ອງ ບອກໃຫ້ຄົນຊ່ວຍ ທັງບອກພໍໍເຖົ້າປູ່ຕາໄປພ້ອມວ່າ ພໍ່ເຖົ້າເອີຍໄຟໃໝ້ໄຟໃໝ້ ໃຫ້ຮູບຂົນລູກ ຂົນເມັຍ ຂົນສິ່ງຂົນຂອງອອກຈາກບ້ານຈາກເຮືອນ ລາວເອງ ກໍທໍາທ່າໄປມອດໄຟ ທີ່ກໍາລັງໃໝ່ຫໍປຸຕາຢູ່ນັ້ນ ເອົາຟັດໄມ້ໄປຕິ ກໍຊ້າໄປແລ້ວ ໄປໄໜ້ຕາຫໍ ຮຸງຮໍາຈົນໝົດກ້ຽງ ພໍ່ເຖົ້າສີກໍທໍາທ່າ ເສັຍອົກເສັຍໃຈ ຮ້ອງຫົ່ມຮ້ອງໃຫ້ ມາບໍ່ທັນເຂົ້າໄປບ້ານ ຄາວດຽວ ໄຟກໍມາໄໝ້ເຮືອນປູ່ຕາຈິບຫາຍວາຍວອດ, ຊາວບ້ານມາເຫັນ (ທ້າວສີ-ຂະນະນັ້ນຍັງໜຸ່ມ) ເຂົາກໍວ່າທ້າວສຮຜີບ້າ.
- ຕົກກາງຄືນມາ ພໍ່ເຖົາສີຝັນເຫັນຜີປູ່ຕານັ້ນມາຂອບອົກຂອບໃຈລາວ ຂັນບໍ່ມີທ້າວສີ ລູກເມັຍຂອງປູ່ຕາຄົງຕາຍຄາກອງໄຟ ຈຶ່ງຂອບອົກຂອບໃຈ ທັງບອກໃຫ້ທ້າວສີ(ພໍ່ເຖົາສີ) ໄປເອົາສົມບັດ ໃນໂພນນັ້ນ ຊິໃຫ້ພໍລ້ຽງຊິວິດອິນຊີໄດ້, ອີກອັນໜຶ່ງ ດິນຕອນນັ້ນ ຜີປູຕາກໍມອບໃຫ້ເປັນສົມບັດຂອງທ້າວສີໄປສັຍຊ່າວເອົາ, ພໍ່ເຖົາສີຕື່ນຂຶ້ນມາກໍອອກໄປທົ່ງ ເຫັນສາຍສ້ອຍ ແລະເຄື່ອງປະດັບ ພາກຢູ່ຕົ້ນສົ້ມພໍ່ລາວກໍເອົາມາ, ພໍເດືອນ 6 ປີນັ້ນລາວກໍໄດ້ເຮັດນາຮ້າງ ແລະດິນສວນນັ້ນຢ່າງສະບາຍ, ຊາວບ້ານງຶດແທ້ ງຶດວ່າ.

- ອັນນີ້ ກະແມ່ນຄວາມເຊື່ອໃຜ ເຊື່ອມັນ ແຕ່ຄວາມເຊື່ອຂອງທ້າວສີ ປະກອບໄປດ້ວຍປັນຍາ.